Kruisboog

De kruisboog – 2 400 jaar slagvaardig

In de middeleeuwen gingen de kruisboogschutters altijd voorop in de strijd om angst te zaaien bij de vijand. De mechanische boog vereiste geen jarenlange training of grote kracht, terwijl de pijlen een harnas konden doorboren en een man van honderden meters afstand van zijn paard konden werpen.

In de middeleeuwen gingen de kruisboogschutters altijd voorop in de strijd om angst te zaaien bij de vijand. De mechanische boog vereiste geen jarenlange training of grote kracht, terwijl de pijlen een harnas konden doorboren en een man van honderden meters afstand van zijn paard konden werpen.

Bridgeman/Wikimedia/Jean Froissart

De kruisboog bestaat al duizenden jaren, en het wapen wordt nog steeds gebruikt.

De kruisboog werd vooral in de middeleeuwen veel gebruikt en was een zeer gevreesd wapen, omdat hij dodelijk precies én makkelijk te hanteren was.

De adel zag het als een eerloos wapen, want zelfs een ongetrainde boer kon het dodelijke wapen gebruiken en er een getrainde man mee doden.

Lees in dit artikel over de kruisboog en zijn geschiedenis.

Feiten over de kruisboog

In de 13e en 14e eeuw waren kruisboogschutters een elite-eenheid in de frontlinie. De zware kruisboog werd gaandeweg zo effectief, dat de best getrainde schutters op het slagveld de koning moesten beschermen.

De kruisboog was belangrijk bij de verovering van de Nieuwe Wereld. Zo had Hernán Cortés een divisie kruisboogschutters bij zich toen hij Mexico veroverde in 1521. En Pizarro gebruikte voor de inname van Peru in 1524 zelfs uitsluitend kruisboogschutters.

In de 16e eeuw ontwikkelden wapenmakers een kruisboog die stenen kon schieten, maar deze brak nooit door. Een kruisboog voor stalen kogels werd in de 19e eeuw wel populair. Hij woog 4 kilo en werd gebruikt om op hazen en roeken te schieten. Rond 1840 werd deze boog verdrongen door het geweer.

Lees ook: Martelmethoden: De 10 wreedste uit de geschiedenis

Geschiedenis van de kruisboog

Terracottasoldaat begraven met keizer Qin Shi Huang
© United Archives/WHA - United Archives/WHA, Germany

399 v.Chr. - Lemen krijgers met kruisbogen

De herkomst van de kruisboog is niet bekend, maar zowel de oude Grieken als de Chinezen gebruikten hem.

De Griekse historicus Diodorus schrijft dat een speciale eenheid in 399 v.Chr. een mechanisme uitvond dat pijlen kon afschieten.

Zo’n 150 jaar later bouwde de eerste keizer van China, Qin Shi Huang, een leger van terracottasoldaten. Sommige krijgers dragen een kruisboog met een
bronzen trekkermechanisme.

De ballista, de Romeinse megakruisboog
© DK Images

146 v.Chr. - Reuzenkruisboog

De Romeinen nemen de Griekse wapentechnologie over en passen de kruisboog aan hun behoeften aan.

Zo bouwen ze de ballista, een belegeringswapen dat op een uit zijn krachten gegroeide kruisboog lijkt.

Paus Innocentius III
© https://www.europeana.eu/en/item/2024903/photography_ProvidedCHO_KU_Leuven_9983174700101488

1139 - Kerkelijk verbod

De rooms-katholieke kerk vindt de wonden van de pijlen uit een kruisboog gruwelijk en het wapen daarom goddeloos.

Kerkleiders verbieden de kruisboog in 1139 en krijgen bijval van paus Innocentius III, die het bloedige wapen later in diezelfde eeuw ook veroordeelt.

Richard I van Engeland
© Bridgeman

1199 - Leeuwenhart valt voor kruisboog

Ondanks het kerkelijke verbod blijft de kruisboog populair. Richard Leeuwenhart van Engeland is een fervent schutter.

Hij gebruikt het wapen tijdens de kruistochten in het Heilige Land, waar hij mede dankzij de kruisboog de moslims verslaat in de Slag bij Arsuf.

In 1199 wordt de koning zelf door een pijl uit een kruisboog gedood.

Geweer uit de 16e eeuw
© Société des Sciences, Arts, Belles-Lettres et Agriculture (Saint-Quentin) [organisatie]

1525 - Het geweer wint terrein

De kruisboog wordt door Europese legers ingeruild voor schietwapens met kruit en kogels.

De boog wordt nog wel gebruikt op schepen of als verdedigingswapen bij de belegering van steden en burchten, waarbij nadelen als gewicht en traag laden van minder belang zijn.

Kruisboog wordt voor de jacht gebruikt
© Polfoto/Topfoto

1621 - Kruisboog bij de jacht

De legers hebben de kruisboog afgezworen, maar bij Europese jagers is hij nog geliefd.

George Abbot, aartsbisschop van Canterbury, is een fervent jager. In 1621 komt hij in opspraak als hij tijdens een jachtpartij per ongeluk een parkwachter doodschiet.

De kruisboog nu

De kruisboog is een stil wapen. Daarom wordt hij door speciale eenheden van het leger en de politie in Spanje, VS, Peru en Turkije nog steeds gebruikt.

Volgens de Chinese politie is het wapen perfect om terroristen te ontwapenen zonder een bom te laten ontploffen.

Kruisboog wordt gebruikt door de Chinese politie
© Scanpix / afp

Jacht met een kruisboog

In veel landen valt de kruisboog onder de wapenwet. Dat betekent dat je een wapenvergunning nodig hebt om een kruisboog te mogen bezitten.

In sommige landen betekent dat ook dat een kruisboog – net als reguliere wapens – in een wapenkast moeten worden opgeborgen, en dat een kruisboog ingepakt van de ene plek naar de andere moet worden vervoerd.

Er wordt op meerdere plekken in de wereld gejaagd met kruisbogen. De regels in de Verenigde Staten zijn behoorlijk soepel: in meerdere staten is het toegestaan om met een kruisboog te jagen als je boven de 18 bent en een geldige wapenvergunning voor kruisbogen hebt.

In de EU is jagen met een kruisboog over het algemeen verboden. De regels verschillen dus per land.

Regels om een kruisboog te gebruiken

Moderne kruisboog.

Moderne kruisboog.

© Shutterstock

Duitsland

Voor het bezitten van een kruisboog is geen vergunning nodig. Kruisboogjacht is verboden.

Nederland

Jacht met een kruisboog is volgens de Wet op de dierenbescherming verboden. Er is geen vergunning nodig om een kruisboog te hebben.

Finland

Jacht met een kruisboog is verboden. Er is geen vergunning nodig. Het wapen is gelijkgesteld aan een luchtpistool.

Denemarken

Het produceren, importeren en bezitten van een kruisboog is verboden zonder vergunning. Jacht met een kruisboog is ook verboden.

Noorwegen

Wapenvergunning vereist. Jacht met een kruisboog is verboden.

Zweden

Wapenvergunning vereist. Jacht met een kruisboog is verboden. Zwakke kruisbogen worden in winkels verkocht aan volwassenen, net als luchtpistolen met een lage schotkracht.

Hoe ver kan een kruisboog schieten?

Moderne kruisbogen zijn met de jaren aanzienlijk verbeterd. Ze zijn van betere materialen gemaakt en hebben een effectievere vorm.

De beste kruisbogen kunnen tegenwoordig 500 meter ver schieten. Dat betekent echter niet dat je op die afstand nauwkeurig je doel kunt treffen.

Het effectieve schietbereik van een kruisboog ligt voor de meeste mensen rond de 35-45 meter.

Lees ook: De 10 meest vernederende straffen aller tijden