Bouw van het Vrijheidsbeeld in Frankrijk

Vrijheidsbeeld – het ongewenste cadeau van Frankrijk

Hoe kwam het Vrijheidsbeeld in New York terecht, hoewel de VS het niet wilden hebben? Lees het volledige verhaal over de Statue of Liberty.

Hoe kwam het Vrijheidsbeeld in New York terecht, hoewel de VS het niet wilden hebben? Lees het volledige verhaal over de Statue of Liberty.

Granger

Er moesten veel kleine bijdragen van gewone Amerikanen aan te pas komen voordat het Vrijheidsbeeld op 28 oktober 1886 kon worden ingewijd. Nu is het beeld van steen, koper en andere metalen het sterkste symbool van de VS en trekt het miljoenen bezoekers per jaar.

Ben je benieuwd naar de achtergronden van de bouw van het Vrijheidsbeeld of wil je goed voorbereid zijn voor als je het Vrijheidsbeeld gaat bezoeken, dan is dit de plek om te beginnen.

Feiten over het Vrijheidsbeeld

Liberty Island, waar het Vrijheidsbeeld staat

Liberty Island ligt op een paar kilometer van Manhattan, tussen Governor's Island voor Brooklyn en Liberty State Park aan de kant van New Jersey.

© Shutterstock

Het idee om namens Frankrijk een vrijheidsbeeld aan de VS te schenken, werd in 1865 bedacht door de Franse dichter en jurist Édouard René de Laboulaye.

Het standbeeld werd ontworpen door de eveneens Franse beeldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi.

Het metalen frame dat schuilgaat onder het groene koper, is gemaakt door Gustave Eiffel, die ook de Eiffeltoren in Parijs bouwde.

Wanneer werd het Vrijheidsbeeld gebouwd?

Het Vrijheidsbeeld werd in 1886 ingewijd. De bouw was twee jaar eerder gestart.

Hoe werd het Vrijheidsbeeld naar de VS vervoerd?

Het Vrijheidsbeeld werd in Frankrijk gebouwd en daarna in 350 delen verpakt in 214 grote kisten. Die gingen per schip naar Amerika, waar ze op 17 juni 1885 aankwamen in de haven van New York. Vervolgens kon het Vrijheidsbeeld in elkaar worden gezet.

Hoe lang duurde de bouw van het Vrijheidsbeeld?

De eerste steen van de sokkel werd gelegd op 5 augustus 1884.

Nadat de onderdelen voor het Vrijheidsbeeld op 17 juni 1885 in de VS waren aangekomen, kon de bouw van het enorme beeld van start gaan.

In april 1886 waren de fundering en de sokkel af en kon het beeld in elkaar worden gezet. Op 28 oktober 1886 werd het standbeeld dan eindelijk ingehuldigd.

Wat is de naam van het eiland waarop het Vrijheidsbeeld staat?

Het Vrijheidsbeeld is gebouwd op Liberty Island. Het eiland kreeg echter pas in 1956 die naam, het heette daarvoor Bedloe Island.

Hoeveel kostte het Vrijheidsbeeld de VS?

Omdat het Vrijheidsbeeld een geschenk van het Franse volk was, kostte het beeld zelf de VS niets. De sokkel moest het land echter wel zelf bekostigen.

In totaal werd er 182.491 dollar (een enorm bedrag in de 19e eeuw) ingezameld, waarvan 179.624 dollar werd gebruikt.

120.000 Amerikanen droegen bij aan het bijeenbrengen van de enorme som.

Waar is het Vrijheidsbeeld mee bekleed?

De buitenkant van het Vrijheidsbeeld is gemaakt van koperen platen. Ook de fakkel is van koper, dat later verguld werd om het te laten glanzen.

Welke kleur had het Vrijheidsbeeld oorspronkelijk?

Tegenwoordig is het Vrijheidsbeeld groen, doordat de koperen platen waaruit het beeld is opgebouwd, zijn geoxideerd.

Oorspronkelijk hadden de platen een donkere, goudbruine gloed.

Hoe werden de koperen platen voor het Vrijheidsbeeld gevormd?

Voordat het beeld in koper werd opgebouwd, werd er eerst een gipsen model gemaakt op een schaal van 1:1. Daarna werden er houten constructies gemaakt die de contouren van het model perfect volgden.

Vervolgens werden er koperen platen verhit en over het hout getimmerd tot ze de oorspronkelijke vormen perfect volgden.

Hoe heet het Vrijheidsbeeld in het Latijn en Engels?

De Romeinse godin die het Vrijheidsbeeld moet voorstellen, heet in het Latijn Libertas. Het beeld zelf wordt in de VS de Statue of Liberty (https://www.statueofliberty.org/statue-of-liberty/) genoemd.

Laboulaye - De initiator van het cadeau van Frankrijk

In 1865 kwam er een groep vooraanstaande heren uit de Franse bovenklasse net buiten Versailles voor een etentje bijeen, op uitnodiging van professor Laboulaye, hoewel keizer Napoleon III bijeenkomsten met een politiek tintje verboden had.

Bij Laboulaye kon iedereen echter vrijuit spreken. Onderwerp van gesprek was de moord op Abraham Lincoln, de president van de Verenigde Staten.

Op 15 april was de president tijdens een theaterbezoek doodgeschoten en de gasten waren er nog helemaal vol van. Opgewonden praatte iedereen door elkaar heen. De bloedige Amerikaanse Burgeroorlog was eindelijk voorbij. Het Noorden, dat streed voor vrijheid en
gelijkheid, had gewonnen, maar de aanwezigen vreesden dat de moord de jonge natie zou verdelen.

Édouard René de Laboulaye

Édouard René de Laboulaye, de Franse initiator van het Vrijheidsbeeld in New York.

© Flickr / Bibliothèque Nationale de France

Symbool van gemeenschappelijke waarden

Vooral Laboulaye had respect voor de ontwikkelingen in de Verenigde Staten in de afgelopen jaren. De jurist en schrijver, een vooraanstaand intellectueel, had de jonge Amerikaanse geschiedenis grondig bestudeerd.

Voor hem was de natie een modelrepubliek en hij bewonderde de strijd om vrijheid en gelijkheid. De Fransen konden een voorbeeld nemen aan de Verenigde Staten en hun Onafhankelijkheidsverklaring: abstracte idealen over vrijheid waren uitgewerkt tot een grondwet en vormden het uitgangspunt voor de regering.

Haar rechterhand omvatte de fakkel van verlichting, terwijl een kroon met zeven punten, een voor elk werelddeel, haar hoofd tooide.

De VS en Frankrijk hadden een speciale band, omdat Franse troepen de Amerikanen in de jaren 1775-1783 hadden gesteund in de onafhankelijkheidsoorlog tegen Groot-Brittannië. Maar Laboulaye meende dat de betrekkingen tussen de VS en Frankrijk nog konden worden aangehaald.

Hij legde zijn gasten zijn idee voor: Frankrijk zou de VS een monument moeten schenken, als teken van de vriendschap tussen de landen en hun gemeenschappelijke waarden op het gebied van vrijheid en gelijkheid.

Terwijl Laboulaye zijn idee ontvouwde, luisterde een van de gasten met speciale aandacht. Beeldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi zag in zijn gedachten al een reusachtig standbeeld verrijzen.

Vrijheidsbeeld in cijfers

© Shutterstock

240 toeristen mogen per dag de kroon van het beeld bezoeken

  • 7 punten heeft de kroon van het Vrijheidsbeeld. Ze staan voor de zeven wereldzeeën.
  • 46 meter meet het Vrijheidsbeeld van voet tot fakkel.
  • 93 meter hoog is het beeld inclusief sokkel.
  • 225 ton weegt het beeld in totaal in zijn huidige versie.
  • 240 toeristen mogen elke dag de kroon van het Vrijheidsbeeld bezoeken, 1000 toeristen de sokkel waarop het beeld staat.
  • 354 treden leiden vanaf de grond naar de kroon.
  • Ruim 4 miljoen mensen bezoeken jaarlijks het Vrijheidsbeeld. Tijdens de coronapandemie daalde het bezoekersaantal naar 0,6 miljoen in 2020 en 1,56 miljoen in 2021.

Bartholdi - De kunstenaar achter het Vrijheidsbeeld

Bartholdi, in 1834 geboren, was een gewaardeerd kunstenaar. Hij had bij de beroemdste kunstenaars van Parijs een opleiding genoten.

Als 21-jarige had hij een studiereis gemaakt door Egypte en Libië, waar hij monumenten en ruïnes bestudeerde. Weer thuis in Parijs ging hij aan de slag en maakte van alles, van bustes tot heroïsche standbeelden. Toen hij thuiskwam van het diner, achtte Bartholdi de tijd rijp voor een nieuwe uitdaging.

De volgende dag begon hij meteen met het uitwerken van zijn standbeeld – al was het helemaal niet zeker of hij Laboulayes idee wel mocht uitvoeren. In de jaren daarna bestudeerde hij diverse vrijheidssymbolen die in zwang waren in de 19e eeuw: het geheven zwaard, dat stond voor een overwinning, de slappe muts, die de vrijgelaten slaven in het Romeinse Rijk droegen en gebroken ketenen, voor het losmaken van de slavernij.

Gezicht Vrijheidsbeeld

Het gezicht van het beeld is gemodelleerd naar de moeder van Bartholdi en is 5,26 meter hoog.

© Granger

Beeld moest vooruitwijzen naar de toekomst

Het monument moest volgens Laboulaye op de toekomst gericht zijn, niet op oorlogen uit het verleden. Daarom wilde Bartholdi eigentijdse vreedzame vrijheidssymbolen gebruiken. Hij maakte een klein kleimodel, met in de uitgestoken hand in plaats van een zwaard een fakkel, die met de vlam van verlichting brandde.

Maar Bartholdi moest zijn werk voortijdig staken. In 1870 waren Frankrijk en Pruisen in oorlog en de plannen voor het beeld kwamen in de la te liggen. De oorlog duurde echter nog geen jaar. Pruisen behaalde een verpletterende zege en Napoleon III werd afgezet.

Professor Laboulaye had inmiddels Bartholdi’s schetsen onder ogen gekregen en was enthousiast: de 36-jarige beeldhouwer mocht zijn idee realiseren.

Lees ook: Zo verliep de Franse Revolutie

Tekening van het Vrijheidsbeeld

IJzeren dragers vormen het geraamte, net als bij de Eiffeltoren, ook van architect A.-G. Eiffel.

© Granger

Perfecte ligging

Een paar dagen na het einde van de oorlog ging Bartholdi aan boord van een stoomschip naar de VS. Hij had wat documentatie van Laboulaye bij zich, die hopelijk zou helpen bij het aanprijzen van zijn ontwerp.

Direct na aankomst in New York ging Bartholdi op zoek naar een geschikte locatie voor zijn beeld. In de haven lag het kleine Bedloe’s Island, dat een perfecte locatie leek. Het eiland, in bezit van het leger, lag los van de stad maar was er tegelijk door omgeven. Bartholdi stelde zich voor dat zijn beeld hier zou staan en mensen welkom zou heten in de Verenigde Staten.

Vervolgens reisde hij door het land om zijn ideeën te promoten, maar dat lukte niet overal. Het idee heerste dat de Verenigde Staten hun geld wel aan iets beters konden besteden dan aan een standbeeld.

Aan het waarborgen van de burgerrechten, bijvoorbeeld. Na een lange periode van onrust hadden de Amerikanen vooral behoefte aan een veilig bestaan – niet aan een kolossaal standbeeld in de haven van New York.

Bartholdi gaf het echter niet op en probeerde erachter te komen hoe de Amerikanen zichzelf verbeeldden. Hij wilde vrijheid en verlichting symboliseren, maar tegelijkertijd een eerbetoon brengen aan wat de VS hadden bereikt.

De symboliek in het beeld

De meeste Amerikaanse standbeelden en monumenten die Bartholdi op zijn reis tegenkwam, waren geïnspireerd op het Romeinse neoclassicisme: vrouwen in lappen stof gewikkeld, dikwijls met hoofdbedekking. In 1872 wist Bartholdi hoe zijn standbeeld eruit moest zien, en hij maakte van terracotta een 12 meter hoog model van een vrouw.

In haar linkerhand hield ze een plaat met in Romeinse cijfers de datum van de Onafhankelijkheidsverklaring, 4 juli 1776.

Haar rechterhand omvatte de fakkel van verlichting, terwijl een kroon met zeven punten, een voor elk werelddeel, haar hoofd tooide. Ze droeg een klassiek Romeins gewaad en bij haar voeten lag een gebroken keten.

Voeten van het Vrijheidsbeeld

De voeten waren zo’n beetje het laatste dat aangebracht werd toen het Vrijheidsbeeld in New York werd opgebouwd.

© Granger

Bartholdi plaatste haar benen achter elkaar, zodat het leek alsof ze naar voren stapte. Dit was niet alleen als symbool voor de toekomst van de VS bedoeld, maar ook praktisch bij de vormgeving van het geraamte, dat het enorme standbeeld een stevig fundament gaf.

In 1875 werden de plannen voor de gift aan de VS groots gepresenteerd. Laboulaye en Bartholdi vertelden over ‘een kolossaal standbeeld’ genaamd het Vrijheidsbeeld.

Ze vergeleken het met de kolos van Rhodos, een bronzen beeld van 33 meter – een van de zeven wonderen uit de oudheid. Laboulaye stelde voor dat Frankrijk het beeld betaalde en de Amerikanen het voetstuk op Bedloe’s Island voor hun rekening namen.

Voor Bartholdi was de volgende uitdaging hoe hij zijn visie in praktijk zou kunnen brengen. De omvang van het beeld vergde een nieuwe bouwkundige en technische aanpak, en koper kwam als het geschiktste materiaal naar voren.

Bartholdi nam contact op met de koperwerkplaats die de koepels voor het nieuwe operagebouw in Parijs had gemaakt. Hij wist ook de gewaardeerde architect Viollet-le-Duc te strikken om het geraamte van het standbeeld te maken.

Krant redt het project

Vrijheidsbeeld sokkel

Het werk aan het voetstuk van het Vrijheidsbeeld op Bedloe’s Island lag stil toen men 100.000 dollar tekortkwam.

© Granger

Toen het geld voor het voetstuk op was, organiseerde de New Yorkse krant The World een grootscheepse inzamelingsactie onder de lezers.

In 1885 kwam de bouw van het voetstuk van het Vrijheidsbeeld op Bedloe’s Island stil te liggen omdat de kas leeg was. Toen kwam Joseph
Pulitzer van de New Yorkse krant The World in actie.

Deze jonge redacteur – die later zijn naam verbond aan de wereldberoemde Pulitzerprijs voor journalisten – nam het initiatief om het ontbrekende geld in te zamelen.

Hij beloofde dat iedereen die wat zou geven – hoe weinig ook – in de krant zou worden vermeld. En dat gebeurde, er verschenen verhalen over kinderen die hun zakgeld hadden gegeven, aan de drank geraakte zwervers die in de kroeg doneerden en bejaarden die kwamen aanzetten met hun spaarcentjes.

Gemiddeld gaven de ruim 120.000 mensen nog geen dollar. Op 11 augustus 1885 maakte Pulitzer bekend dat er 102.000 dollar was ingezameld – de bouw van het voetstuk werd hervat.

Bouwpakket in Parijs

Nu moest er geld voor de bouw worden ingezameld. In Frankrijk richtte Laboulaye een hulporganisatie op, de Frans-Amerikaanse Unie.

Op de dag dat de plannen voor het standbeeld werden bekendgemaakt, startte er een inzamelingsactie, waarvoor deze Unie onder meer liefdadigheidsfeesten organiseerde en kleine exemplaren van het toekomstige nationale symbool verkocht.

Elke bijdrage was welkom, en al gauw begonnen de werkzaamheden. Het beeld zou als bouwpakket in Parijs worden gemaakt, en worden verscheept naar New York. Maar toen stierf architect Viollet-le-Duc, die het geraamte had zullen maken.

Eiffel geeft het beeld zijn constructie

Gelukkig was er een nieuwe ster onder de Franse ingenieurs: Alexandre-Gustave Eiffel. Zijn laatste project was het enorme, baanbrekende Garabit-viaduct van ijzer. In 1880 werd hij gestrikt om het geraamte van het standbeeld van Bartholdi te bouwen.

Samen met zijn ingenieurs ontwierp Eiffel een verticale stellage van ijzeren dragers, die verankerd werden in beton en het standbeeld grotendeels moesten dragen. Op een rasterwerk werden de koperplaten bevestigd.

Het standbeeld verrees boven de werkplaats, waardoor de Parijzenaars het werk van dag tot dag konden volgen. Het 14 verdiepingen tellende standbeeld torende ten slotte boven de Franse hoofdstad uit.

Wenteltrap van het Vrijheidsbeeld

Twee wenteltrappen leiden naar de kroon van het beeld. Een derde, zeer smalle trap gaat verder naar de arm en de fakkel.

© Granger

Op 4 juli 1884 hielden Bartholdi en de Unie een officiële plechtigheid ter gelegenheid van de voltooiing van het standbeeld. Laboulaye maakte de verwezenlijking van zijn idee helaas niet meer mee: hij was het jaar ervoor overleden.

Geld raakte op

Ondertussen ontstonden er aan de overzijde van de Atlantische Oceaan problemen. Het geld voor het voetstuk raakte op en in 1885 kwam de bouw stil te liggen.

Veel Amerikanen konden maar niet begrijpen waarom er zoveel geld werd besteed aan een beeld dat door Fransen gemaakt was. De bouw kon pas worden voortgezet als er nog 100.000 dollar, nu zo’n 1,5 miljoen euro, ter beschikking werd gesteld.

Ondanks de scepsis organiseerden particulieren inzamelingsacties en na enkele maanden hadden ze genoeg geld bij elkaar gesprokkeld om de bouw te hervatten.

Inmiddels was het Franse schip Isère na een overtocht van 26 dagen bij Bedloe’s Island aangekomen. Het had 210 kisten met een gigantisch Vrijheidsbeeldbouwpakket aan boord.

Het beeld was gedemonteerd in de werkplaats in Parijs en alle delen waren genummerd. Het werk in New York kon beginnen.

Eerst werd het geraamte in elkaar gezet. Toen dat klaar was, hingen de arbeiders aan touwen om de koperplaten te bevestigen, onder de ogen van de meelevende New Yorkers. De laatste koperplaat werd op 23 oktober 1886 aan de rechterhiel van het standbeeld bevestigd. Het Vrijheidsbeeld was nu van voet tot fakkel 46 meter, hoger dan wat ook in New York.

Vijf dagen later werd de Franse gift aan de VS officieel ingewijd. Duizenden mensen bejubelden het nieuwe symbool van de stad en het land. Bartholdi liet de Franse vlag zakken en onthulde het gezicht.

Vrijheidsbeeld onthulling

Bartholdi onthulde zelf het gezicht van het Vrijheidsbeeld toen het in 1886 in rook en stoom werd ingewijd.

© Granger & Getty Images

De toeschouwers barstten in gejuich uit onder feestelijke geweersalvo’s. Wel een half uur was het Vrijheidsbeeld in kruitdampen gehuld. Er waren 21 jaar verstreken sinds Laboulaye zijn idee van een standbeeld tijdens een etentje opperde.

Nu verrees het Vrijheidsbeeld 94 meter boven de New Yorkse haven als symbool van vrijheid en vooruitgang dat immigranten in de VS welkom heet.

Aanval op het Vrijheidsbeeld

Oorspronkelijke fakkel Vrijheidsbeeld

De oorspronkelijke fakkel van het Vrijheidsbeeld in het Statue of Liberty Museum op Liberty Island.

© Wikimedia Commons

Terreuraanslag blokkeerde bezoek aan fakkel van Vrijheidsbeeld

Als je hoort dat bezoekers van het Vrijheidsbeeld op een bepaald moment niet naar de fakkel konden vanwege een terroristische aanslag, denk je vast aan 11 september 2001. Maar het was meer dan 85 jaar geleden, in 1916.

2 miljoen ton explosieven

In 1916 waren de VS nog neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar stuurde het land wel grote hoeveelheden explosieven en munitie naar Groot-Brittannië en Frankrijk. Het meeste werd opgeslagen in de haven van New York voor het naar Europa werd verscheept.

In de ochtend van 30 juli 1916 lag er 2 miljoen ton explosieven en munitie in de haven, toen er plotseling een oorverdovende knal klonk en er een fel licht te zien was. Wonder boven wonder kwamen er bij de explosie slechts vier mensen om het leven, maar de materiële schade was enorm – het equivalent van een half miljard euro nu.

De hand raakte het hoofd van het standbeeld aan

Het Vrijheidsbeeld werd doorboord door granaatscherven en brokstukken, maar de drukgolf van de explosie richtte de meeste schade aan. De hand met de fakkel kwam door de klap tegen het hoofd van het standbeeld. De schade kon hersteld worden, maar de constructie was te instabiel voor de vele toeristen die elke dag het beeld bezoeken.

Later bleek uit onderzoek dat Duitse spionnen achter de explosie zaten. Omdat de VS en Duitsland nog niet in oorlog waren, werd de affaire als een terroristische aanslag bestempeld.

Een van de in totaal acht Vrijheidsbeelden in Parijs

Een van de in totaal acht Vrijheidsbeelden in Parijs.

© Shutterstock

Vrijheidsbeelden in Parijs

Acht kopieën van Vrijheidsbeeld in Parijs

Alleen al in Parijs staan er acht kopieën van het Vrijheidsbeeld. Daarnaast bevindt zich een exemplaar op halve grootte in het Oost-Franse Colmar, waar de Franse schepper van het Vrijheidsbeeld, Frédéric Auguste Bartholdi, begraven ligt.

Vrijheidsbeeld van lady Di

In Parijs staat een een-op-een replica van de vlam van het Vrijheidsbeeld, de Vrijheidsvlam. Tegenwoordig is dit een ontmoetingsplaats voor mensen die prinses Diana herdenken. Dit komt doordat het niet ver is van de tunnel waar de Engelse prinses omkwam.