Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Veldrantsoenen: Van droge koekjes tot kauwgum

Napoleon wist al dat je op een lege maag niks klaarmaakt. ‘Een leger marcheert op zijn maag,’ zei hij. Desondanks kregen soldaten bij tijd en wijle zulk slecht eten voorgezet dat de veldrantsoenen meer slachtoffers eisten dan de vijandelijke kogels.

Library of Congress

Veldrantsoenen tijdens Oorlog om Jenkins’ oor: Admiraal stopte scheurbuik bij toeval

Voor een vloot die ten strijde trok, was het vitaminegebrek dodelijker dan de vijand. Een admiraal vond bij toeval een oplossing.

In 1741 gelooft admiraal Edward ‘Old Grog’ Vernon van de Britse vloot zijn oren niet als zijn scheepsartsen vertellen dat het aantal scheurbuikgevallen opeens sterk is afgenomen.

Het eten van de vloot is eenzijdig en arm aan vitaminen: vooral pap, gezouten vlees en scheepsbeschuit, en scheurbuik komt veel voor. Het is nog niet bekend dat de ziekte door vitaminegebrek veroorzaakt wordt, en Vernon heeft eerst geen idee waardoor het opeens zo veel beter gaat.

Dan bedenkt hij dat hij zijn mannen sinds kort rum met water en limoen te drinken geeft in plaats van de wijn en het bier die gebruikelijk zijn op zee. De limoen voegde hij toe om het naar algen smakende water lekkerder te maken.

Al snel wordt het drankje een vast onderdeel van het dagrantsoen van Britse zeelui. Het wordt genoemd naar Vernons bijnaam ‘Old Grog’, die verwijst naar de jas van grogham – zijde en wol – die hij altijd draagt.

Pas zo’n 200 jaar later wordt ontdekt dat de hoge concentratie vitamine C limoensap zo effectief maakt tegen scheurbuik.

Wist je dat Britse zeelieden limeys werden genoemd omdat ze grog met limoensap dronken?

Limoensap redde duizenden zeelieden van de ziekte scheurbuik.

© Bridgeman

Veldrantsoenen tijdens Napoleontische Oorlogen: Fransman vond weckprocedé uit

In de 18e en 19e eeuw hebben de Europese soldaten flink te lijden onder de slechte voeding.

Daarom looft Frankrijk in 1795 een royale beloning uit aan degene die een manier bedenkt om de landmacht en de vloot het hele jaar van verse groenten en vlees te voorzien.

Pas 15 jaar later ontdekt suikerbakker Nicolas Appert dat eten dat wordt verhit in een luchtdicht afgesloten glazen pot – ofwel geweckt – lang goed blijft.

Zijn idee krijgt veel bijval.Een krant juicht dat Appert ‘een manier heeft gevonden om de seizoenen te beheersen’.

Het dunne, kwetsbare glas is echter ongeschikt voor gebruik in het veld.

Andere uitvinders pakken het idee op, zoals de Britten Bryan Donkin en John Hall, die in 1813 een revolutionair product op de markt brengen: ingeblikt eten.

Dankzij de lichte, gemakkelijk te produceren blikken hebben de soldaten vanaf dat moment zelfs op een lange veldtocht vlees en groente te eten.

Wist je dat de blikopener pas 50 jaar na het blik werd uitgevonden? Tot die tijd openden de soldaten blikken met een steen of bajonet.

Veldrantsoenen tijdens Amerikaanse Burgeroorlog: Soldaten rookten hun groente

De legers van de Zuidelijke en Noordelijke Staten hebben gewoonlijk geen gebrek aan vlees, want ze nemen hele kuddes koeien mee om onderweg te slachten. Verse groente is echter schaars.

Daarom krijgen de Noordelijke soldaten brokken gedroogde groenten, al weten ze niet wat ze daarmee moeten:

‘We hebben ze gekookt, gebakken, gestoofd, gepekeld, gezouten, gezoet en verwerkt in taart en pudding,’ verklaart een soldaat, ‘maar er is niets mee te beginnen, dus we verkruimelen ze nu en stoppen ze in onze pijp.’

Veldrantsoenen tijdens Spaanse Burgeroorlog: Chocolade gaf energie op het slagveld

Wist je dat M&M’s in 1981 het eerste snoep in de ruimte werden – op verzoek van de bemanning van ruimteveer Columbia?

© MARS INC

Forrest Mars sr. van het chocoladebedrijf Mars ruikt geld als hij in de Spaanse Burgeroorlog in de jaren 1930 Britse soldaten Smarties ziet eten.

De vrijwillige soldaten hebben de Smarties meegenomen omdat chocola energie geeft.

Het suikerlaagje voorkomt bovendien dat de pastilles smelten door de warmte, wat ze ideaal maakt voor de Amerikaanse chocolademarkt, die normaal gesproken gedurende de zomer stilligt.

Forrest Mars gaat aan de slag met een vergelijkbaar product voor het Amerikaanse leger, en in 1941 kunnen de eerste M&M’s aan de veldrantsoenen worden toegevoegd.

De chocola is een succes aan het front en thuis.

Veldrantsoenen tijdens Tweede Wereldoorlog: Rantsoenen voor elke situatie

De Amerikaanse soldaten die na de Eerste Wereldoorlog terugkeren, klagen over het slechte eten dat hun in het veld werd voorgezet.

Daarom ontwikkelt defensie 23 individuele rantsoenen, die in de Tweede Wereldoorlog in gebruik worden genomen.

Het K-rantsoen weegt lekker weinig, maar is niet voedzaam genoeg om meer dan een paar dagen op te leven.

Toch moeten de soldaten het er vaak lang mee doen, zoals Brits-Indische compagnies in Birma, die vijf maanden lang uitsluitend K-rantsoenen krijgen.

Als logistiek medewerkers van het leger een paar maanden later een van deze compagnies bezoeken en een K-rantsoen meenemen, moeten enkele soldaten spontaan braken.

Het eten staat klaar

Het K-rantsoen was een van de meest gebruikte veldrantsoenen van de geallieerden. Het zat in pakketjes met drie maaltijden. Het avondmaal bestond uit:

  • Gekookt vlees in blik
  • Zes biscuitjes
  • Een chocoladereep
  • Vier sigaretten
  • Een kauwgumpje
  • Een bouillonblokje

Wist je dat de hoofdmaaltijd in ruim de helft van de pakketten uit bonen bestond, waardoor de soldaten hiervan walgden?

Veldrantsoenen tijdens Vietnamoorlog: High-tech hondenvoer

In de jaren 1960 komt het Amerkaanse leger met een gevriesdroogd rantsoen, LRP, voor de Vietnamoorlog. Maar het rantsoen is duur. Pas in de jaren 1980 wordt een doorontwikkelde versie, MRE, standaard in het leger, en dankzij nieuwe conserveringsmethoden is vriesdrogen niet meer nodig.

In de jaren 1990 wordt het zelfs mogelijk overal warm eten te krijgen. Daarvoor gaat het rantsoen in een speciale zak, die het opwarmt via een chemische reactie. Toch is de MRE net zo gehaat als zijn voorgangers. Grapjassen in het leger noemen het rantsoen Meals Rejected By Everyone – maaltijden die iedereen afwijst.

Wist je dat MRE-rantsoenen ook worden gebruikt bij rampen? Toen de orkaan Katrina het zuiden van de VS trof, werden er 21 miljoen uitgedeeld.

Pas in de jaren 1980 verving het Amerikaanse leger eten uit blik.

© Corbis/All over

Lees ook:

De Holocaust

Wie verraadde Anne Frank?

2 minuten
Nazisme

Dierentuin was schuilplaats voor voortvluchtige joden

2 minuten
Vietnamese oorlog

Zo veel Amerikanen kwamen er om in de Vietnamoorlog

2 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg