Hitler vóór zijn laatste offensief: Dood alle Amerikanen

Volgens het plan moeten bij Operatie Nordwind zo veel geallieerde doden vallen dat de invasie van Duitsland afgeblazen zal worden. Verdoofd door drank en drugs gaan SS’ers op oudejaarsavond 1944 in de aanval in Oost-Frankrijk.

Volgens het plan moeten bij Operatie Nordwind zo veel geallieerde doden vallen dat de invasie van Duitsland afgeblazen zal worden. Verdoofd door drank en drugs gaan SS’ers op oudejaarsavond 1944 in de aanval in Oost-Frankrijk.

Osprey

In het laatste uur van 1944 leidt de Amerikaanse sergeant Luther Ott een patrouille bij de rivier de Saar. De vollemaan verlicht het besneeuwde landschap en de bomen werpen zwarte schaduwen terwijl de Amerikanen voortsjokken in de ijzige kou. Otts eenheid staat op een heuvel als de sergeant verderop in het dal verontrustende bewegingen waarneemt.

‘Het was de grootste horde Fritzen die ik ooit had gezien. Ze droegen allemaal wit, liepen in een soort driehoeksformatie en kwamen recht op mijn compagnie af,’ vertelde Ott later.

Zo veel Duitsers had Ott niet verwacht, want volgens de geallieerde legertop heeft Hitler zijn laatste reserves al ingezet tijdens het Ardennenoffensief, dat zo’n twee weken eerder in België begon. Daarom waren duizenden ervaren manschappen met steun van tanks naar de Ardennen gestuurd.

Er is nog maar een handjevol geallieerde troepen over om de Elzas te verdedigen, en die beschikken nauwelijks over zware wapens.

Sergeant Ott slaat alarm via de radio, en met zijn mannen rent hij door de diepe sneeuw, terug naar de eigen stellingen. De Amerikanen waren zojuist getuige van het begin van Operatie Nordwind. Aan het aantal Duitse troepen te zien heeft Hitler lang niet al zijn kruit verschoten in de Ardennen, en de Tweede Wereldoorlog is nog lang niet voorbij.

Amerikaans feestje wordt bedorven

Hitler kwam met het idee voor een doorbraak in de Elzas toen zijn Ardennenoffensief (van 16 december 1944 tot 25 januari 1945) in België al na een week vastgelopen was.

De volgende operatie tegen de geallieerden zou verder naar het zuiden worden ingezet, waar slechts vier verzwakte Amerikaanse infanteriedivisies, in totaal nog geen 45.000 man, voor de vrijwel onmogelijke taak stonden om een bergachtige frontlinie van ruim 200 kilometer te bewaken.

Unternehmen Nordwind (‘Operatie Noordenwind’) was gericht op de Amerikaanse generaal Devers en zijn 6e Legergroep, die naar verwachting nieuwjaar aan het vieren zouden zijn.

‘Oudejaarsavond is een slecht moment voor de vijand om aangevallen te worden, want hij viert geen kerst, maar wel nieuwjaar,’ legde de Führer uit aan zijn generaals in zijn hoofdkwartier Adlerhorst bij Frankfurt. 250 kilometer achter het front gaf Hitler op 28 december 1944 zijn nieuwe bevelen.

‘In deze sector is het aantal troepen sterk uitgedund. We moeten ons haasten als we een mooi aantal divisies willen wegvagen,’ zei de Führer.

‘Deze aanval heeft een zeer helder doel: de vernietiging van de vijandelijke troepen. Het gaat niet om prestige, het gaat om het uitschakelen van vijandelijke troepen waar we die aantreffen,’ verkondigde Hitler.

©

De Elzas loopt leeg

Half december 1944 begint nazi-Duitsland aan een grootschalig offensief door de Belgische Ardennen. Met dit ambitieuze plan wil Hitler de geallieerden uiteendrijven, de helft wegvagen en de andere helft dwingen vrede te sluiten.

De Duitse aanval overrompelt de geallieerden, die in allerijl troepen van het hele Westfront naar de Ardennen sturen. Eind december zijn de Amerikaanse en Franse eenheden in de Elzas dan ook sterk uitgedund.

©

Infanteristen openen nieuw front

Hitler ziet een kans op een nieuw offensief in de Elzas. Hij stuurt de 17e SS-Divisie en een infanteriedivisie van de Wehrmacht naar het Saardal. Als de infanteristen een bres in het front hebben geslagen, zullen twee tankdivisies erdoorheen trekken.

©

Verrassingsaanval in de bergen

Volgens plan moeten vier Duitse infanteriedivisies de Vogezen doorkruisen om achter de Amerikaanse en Franse troepen in de Elzas te komen.

©

De val klapt dicht, het bloedbad kan beginnen

Als het offensief in het noorden op gang gekomen is, moeten de Duitsers in de zogeheten Zak van Colmar uitbreken. Rond Colmar worden acht Duitse divisies sinds november belegerd. De Duitsers willen naar het noorden oprukken om de Amerikanen en Fransen de weg af te snijden en weg te vagen.

Na het fiasco in de Ardennen besefte Hitler dat grote offensieven richting verre doelen niet meer haalbaar waren. Daarom richtte hij zich op kleinschaliger operaties, die de Amerikanen zulke grote verliezen moesten toebrengen dat ze Duitsland niet meer konden binnenvallen.

Dan kon hij alles inzetten in het oosten. De Russen stonden gevaarlijk dicht bij Berlijn en planden naar verluidt een groot offensief.

Operatie Nordwind werd geleid door generaal Johannes Blaskowitz, die eerder in ongenade gevallen was. In Polen had hij het wrede optreden van de SS tegen burgers bekritiseerd en zelfs twee SS’ers ter dood veroordeeld. Voor straf had Hitler hem het bevel over het 8e Leger ontnomen.

Johannes Blaskowitz (1883-1948) was een Duitse generaal. Hij had niet veel op met de fanatieke nazi’s van de SS.

© Bundesarchiv, Bild 146-2004-004-05 / CC-BY-SA 3.0

De vijf jaar daarna moest Blaskowitz genoegen nemen met onbeduidende functies ver van het front. Tijdens de geallieerde landing op de Franse zuidkust in augustus 1944 had de ervaren generaal echter op bekwame wijze een tactische terugtrekking van de Rivièra naar de Vogezen in de Elzas uitgevoerd.

Dronken troepen rukken op

Op oudejaarsdag begonnen de Amerikanen door te krijgen dat er iets ophanden was: de Luftwaffe was terug van weggeweest, en motorlawaai verraadde dat de Duitsers troepen aan het aanvoeren waren. Het hoofdkwartier van generaal Drevers vaardigde een verbod op het vieren van nieuwjaar door de fronttroepen uit. Maar om onbekende redenen werd er bijna niemand gewaarschuwd voor de naderende vijandelijke aanval.

Op oudejaarsavond om vijf minuten voor middernacht vielen de SS’ers in het Saardal aan. Er was geen artilleriebombardement aan voorafgegaan – mannen in witte uniformen doemden plotseling op uit de duisternis.

‘Eerst hoorden we ze roepen als indianen.Toen kwamen ze in golven aangerend terwijl ze met hun wapens zwaaiden, tot vlak voor onze machinegeweren. Sergeant La Belle schoot 28 van hen neer, en de aanval viel stil. Die kerels gedroegen zich alsof ze een shot van het een of ander hadden gekregen,’ schreef een Amerikaanse soldaat.

Meerdere Amerikaanse soldaten dachten dat de Duitsers dronken waren geweest.

Nordwind, GIF, Elzas, Hatten

Tijdens Operatie Nordwind vielen de Duitsers aan tussen de Rijn (rechts) en de Saar (links). De bergen van de Vogezen lagen tussen de rivieren, en daar wilde de Duitse generaal Blaskowitz de hoofdaanval inzetten. Hitler wees dat voorstel van de hand.

© Wayne Southwell/Historia

De soldaten van de 17e SS-Divisie ‘Götz von Berlichingen’ legden ongewoon veel moed aan de dag. Mogelijk kregen ze een steuntje in de rug van alcohol of stimulerende middelen, waar de Wehrmacht vaker gebruik van maakte.

Veel van de troepen kwamen niet uit Duitsland, maar waren etnische Duitsers van de Balkan. Sommigen spraken zelfs geen Duits, wat een steen des aanstoots was voor fanatieke nazi’s.

Op oudejaarsavond lieten ze echter zien wat ze waard waren door zonder vrees de Amerikaanse stellingen te bestormen. Maar de meesten van hen waren nauwelijks getrainde rekruten en werden neergemaaid tijdens hun amateuristische opmars. De Duitsers leden zware verliezen in het Saardal, en slechts op een enkele plaats wisten ze een bres te slaan in de Amerikaanse linies.

Hitler had voorspeld dat er op deze plek een grote doorbraak zou plaatsvinden. Generaal Blaskowitz had zo zijn twijfels. Hij zag zo’n 20 kilometer naar het oosten betere kansen, waar de Vogezen begonnen. Alleen een dwaas zou daar een offensief beginnen. Op oudejaarsavond wilde Blaskowitz die dwaas zijn.

Nordwind

Hitler zat eind 1944 in het nauw. Vanuit het oosten naderde het Rode Leger, terwijl in het westen Amerikaanse, Britse en Franse troepen op het punt stonden Duitsland te bereiken.

© Wayne Southwell/Historia

Storm begint tijdens wisseling van de wacht

Een compagnie van zo’n 200 man van de Amerikaanse Task Force Hudelson zou bij zonsopkomst op 1 januari 1945 worden afgelost. Deze eenheid bestond uit losse groepjes die samen 24 kilometer front in de noordelijke bergen van de Vogezen moesten bewaken. Deze vrij lage bergketen loopt van noord naar zuid en vormt een natuurlijke barrière tussen de Elzas en de rest van Frankrijk.

‘Vervelend om in dit stille gebied te worden afgelost,’ merkte commandant Howard Trammell op toen hij de officieren ontving van de eenheid die zijn stellingen zou overnemen. Er zat te veel ruimte tussen de schuttersputjes, maar daar maakte niemand zich zorgen over, want een aanval in dit ruige terrein waar vrijwel geen wegen liepen, werd niet verwacht.

Rond middernacht ontploften er mijnen voor de schuttersputjes. Voorposten meldden dat het in het bos krioelde van de Duitsers, en dat die al door de Amerikaanse verdediging aan het glippen waren. Kapitein Trammell verloor het contact met de ene eenheid na de andere: de Duitsers waren druk bezig de telefoonlijnen door te knippen.

‘Mijn mannen worden in stukjes gehakt.’ Amerikaanse officier in de bergen waar de Duitsers aanvielen

Hij had geen contact met zijn 2e groep, en de commandopost van de 1e groep was omsingeld, hoorde hij via de radio.

‘Mijn mannen worden in stukjes gehakt,’ rapporteerde Trammell bij zonsopgang aan zijn commandant. Hij smeekte om versterkingen, maar die ochtend naderden de Duitsers ook het hoofdkwartier, en de stafofficieren moesten door de bossen vluchten met achterlating van wapens en voertuigen.

Onder hen waren drie onervaren officieren van de eenheid die Trammells stellingen later die middag had moeten overnemen. Hun eerste gevechtservaring van de oorlog was een chaotische vlucht.

Blaskowitz wil de bergen in

Toen de zon op 1 januari was opgekomen, keek Blaskowitz terug op een nacht met gemengde resultaten. De aanval van de SS’ers in het Saardal was uitgedraaid op een volslagen mislukking, vooral omdat de troepen in het open landschap te weinig tanks hadden.

De Duitsers probeerden het de dagen daarna nog een paar keer, tot Hitlers droom van een grote gepantserde opmars naar het noorden vanuit het rivierdal definitief in duigen gevallen was.

Maar de uitschakeling van Task Force Hudelson had het front in de Vogezen wel geopend. Blaskowitz vond dit wegenvrije gebied al vanaf het begin geschikter voor een offensief met infanterie. De Amerikanen konden er niet gebruikmaken van hun overwicht aan tanks, vrachtauto’s en kanonnen, waardoor er een gevecht tussen voetsoldaten zou ontstaan. En dan maakten de Duitsers meer kans.

In de winter van 1944 werden jonge, onervaren Amerikaanse soldaten naar het front gestuurd.

© George Silk/Getty Images & U.S. National Archives

Amerikaanse troepen waren op

Volgens de Amerikaanse plannen zou de geallieerde opperbevelhebber aan het Westfront, Dwight D. Eisenhower, over 200 divisies kunnen beschikken om Europa te bevrijden van het nazi-juk. Maar hij had er nooit meer dan 89, en in totaal waren er tot aan D-day in 1944 een miljoen man te weinig in Europa.

Na de invasie in Normandië werd de situatie nog penibeler. Vanwege de zware verliezen in Frankrijk tussen juni en december 1944 raakten de divisies verzwakt en moesten ze aangevuld worden. Maar nieuwe manschappen moesten nog getraind worden. De tekorten in de gelederen werden opgelost door troepen over te plaatsen van eenheden die nog niet waren geoefend in gevechtstechnieken.

Aan het thuisfront in de VS maakte legerleider George Marshall zich zorgen over de toekomst toen de Duitsers in de winter van 1944-1945 terugsloegen met het Ardennenoffensief en Operatie Nordwind. Hij vertrouwde minister van Oorlog Henry Stimson toe:

‘Als de Duitsers ons met deze tegenaanval verslaan en de Russen aan hun kant niet oprukken, moeten we de hele oorlog heroverwegen. We moeten defensieve stellingen betrekken langs de Duitse grens, en het Amerikaanse volk moet besluiten of het lang genoeg wil doorvechten om de noodzakelijke nieuwe legers te kunnen vormen.’

Groot-Brittannië kon niet helpen, want dat land was door zijn dienstplichtigen heen.

Het 7e Amerikaanse Leger telde meerdere divisies die rechtstreeks uit de VS kwamen en nog nooit hadden gevochten. Sommige divisies bestonden zelfs alleen op papier: ze waren inderhaast samengesteld uit allerlei eenheden om gaten in het front op te vullen. Blaskowitz kon betere troepen tegenover hen stellen dan de vechtlustige, maar onhandige amateurs van de 17e SS-Divisie.

In de herfst van 1944 riepen de Duitsers nieuwe divisies in het leven: de Volksgrenadiere. Vergeleken met andere Duitse divisies telden die minder troepen, want er waren geen reserves meer, maar als compensatie kregen ze betere wapens.

De eenheden hadden meer machinegeweren en -pistolen dan voorheen, en in plaats van het oude Mauser-geweer droegen veel soldaten het nieuwe Sturmgewehr. Dat kon enkele schoten en salvo’s afvuren en werd na de oorlog de stamvader van alle moderne geweren.

Nordwind

Het Sturmgewehr 44 had een magazijn voor 30 patronen en kon 500 à 600 schoten per minuut afvuren.

© Montage: Wayne Southwell & Shutterstock

Een voltallige en volledig uitgeruste groep van 30 man had een vuurkracht waar de Amerikanen alleen maar van konden dromen.

Elke divisie volksgrenadiers had een kern van oorlogsveteranen, overlevenden van het Oostfront of Normandië. Zij werden aangevuld met matrozen uit de marine en grondpersoneel van de luchtmacht met een beperkte training. Rekruten uit de industrie en ambtenarij waren meestal oudere mannen die het leger uit wanhoop een uniform had aangetrokken.

Deze mannen hadden Task Force Hudelson in de pan gehakt. Als de troepen van Blaskowitz hun opmars door de Vogezen wisten voort te zetten, zouden in het oostelijk deel van het Rijndal meer Amerikaanse divisies worden omsingeld en weggevaagd door de Duitsers.

Krachtmeting tussen Ike en De Gaulle

De geallieerde opperbevelhebber Dwight D. Eisenhower, roepnaam Ike, had geen reserves om naar de Elzas te sturen. Alle manschappen waren actief in de Ardennen. Hoewel Devers protesteerde, beval hij dat de 6e Legergroep zich moest terugtrekken.

De Duitse volksgrenadiers waren o.a. uitgerust met de Panzerschreck: een kopie van de Amerikaanse bazooka waarmee tanks effectief afgestopt konden worden.

© Bundesarchiv, Bild 101I-671-7483-29 / Lysiak / CC-BY-SA 3.0

Een tactische terugtrekking zou volgens Eisenhower het front met vele kilometers bekorten, waardoor er troepen vrij zouden komen om de opmars van Blaskowitz te stuiten. Maar Ike had de Franse reactie niet voorzien. De leider van de Vrije Franse Strijdkrachten, Charles de Gaulle, liet door een van zijn generaals een ultimatum overbrengen:

‘Zeg hem dat ik heb besloten de Elzas te verdedigen. Ik wil natuurlijk dat het Franse leger het gebied verdedigt met hulp van de geallieerden, maar vanwege het belang van Straatsburg heb ik besloten het indien nodig alleen met Franse troepen te verdedigen.’

Volgens De Gaulle stond de Franse eer op het spel. De Elzas was in de loop der tijden regelmatig van eigenaar veranderd, en nog in 1940 had Hitler de regio geannexeerd. Maar er was meer aan de hand: de bevolking zou het zwaar te verduren krijgen als de Gestapo terugkeerde, en Hitler wilde Straatsburg liever verwoesten dan in Franse handen te laten vallen.

Het overleg tussen Eisenhower en De Gaulle op 3 januari in Versailles beloofde een krachtmeting te worden. De Britse premier Winston Churchill spoedde zich erheen om te bemiddelen.

Charles de Gaulle (1890-1970) wilde Straatsburg tegen elke prijs verdedigen.

© Library of Congress

De geallieerde opperbevelhebber legde uit dat de strategie niet gebaseerd kon zijn op gevoelens. De orders van Eisenhower aan Devers bleven staan. De Gaulle antwoordde dat hij alle Franse troepen zou onttrekken aan het geallieerde opperbevel. De normaliter beheerste Eisenhower ontplofte en riep dat Frankrijk geen wapens en voorraden uit de VS meer zou krijgen.

De Gaulle reageerde door te zeggen dat hij alle transporten van de geallieerden over de Franse spoorwegen zou stilleggen. En hij stelde Eisenhower een pr-ramp in het vooruitzicht:

‘Als u de terugtrekking uitvoert, geef ik een Franse divisie orders om zich te verschansen in Straatsburg, en terwijl de wereld onthutst toekijkt, moet u ingrijpen om die te ontzetten.’

Eisenhower wist dat hij verloren had. Als het bondgenootschap uiteenviel en de Amerikanen niet meer welkom waren in Frankrijk, was hij nergens. Schoorvoetend stuurde hij een nieuw bevel naar Devers:

‘Gezien het politieke en morele belang van Straatsburg dient u het zo fel mogelijk te verdedigen, zolang dat strookt met de noodzaak om de slagkracht van uw troepen overeind te houden. Die mag niet in gevaar komen.’

Volgens Churchill had Eisenhower het juiste besluit genomen. Nu moest Devers zien stand te houden in de Elzas.

Hitler blaast opmars af

In de Elzas probeerde Blaskowitz de overwinning op Task Force Hudelson om te zetten in een volledige doorbraak. De generaal was blij met de komst van de 6e SS-Bergdivisie naar het front. Van deze eenheid werd veel meer verwacht dan van de 17e SS-divisie, die teleurstellend had gepresteerd in de nieuwjaarsnacht. Veel bergjagers waren doorgewinterde veteranen.

Een voorhoede van 700 SS’ers trok door het gat dat de Amerikaanse Task Force Hudelson had achtergelaten. De rest van de divisie was nog onderweg naar de Elzas. Op 4 januari drongen de Duitsers het dorp Wingen binnen, waar ze de geallieerden verrasten en meerdere hoofdkwartieren innamen. 250 Amerikanen werden gevangengenomen.

Eisenhower zei later smalend over De Gaulle dat de Fransman zichzelf zag als ‘Jeanne D’Arcs 1,95 meter hoge nazaat’.

© Imperial War Museum

Voordat de Duitse versterkingen ter plaatse waren, wist generaal Devers echter een slagvaardige troepenmacht samen te stellen om in de tegenaanval te gaan. De SS-bergjagers hielden lang stand, maar moesten zich uiteindelijk terugtrekken. De gevangenen leefden nog.

Volgens Blaskowitz konden de Duitsers zich echter hergroeperen en alsnog doorbreken. Hij wilde zijn tanks achter de vijand langs laten doordringen tot in het Rijndal. Maar de Führer verbood dat omdat Himmler succes zou hebben gehad.

Tanks op dwaalspoor gebracht

Troepen onder bevel van SS-commandant Heinrich Himmler waren de Rijn overgestoken en hadden achter de rug van de Amerikanen een bruggenhoofd gevestigd. In een grotendeels uit zijn duim gezogen rapport beweerde hij dat zijn mannen nu oprukten naar Hagenau, en enthousiast liet Hitler de aanval in de Vogezen stilleggen. Blaskowitz’ tanks moesten afbuigen en zich ten noorden van Hagenau bij Himmler voegen.

‘Om ons gerust te stellen kregen we te horen dat de Maginotlinie nauwelijks bemand was.’ Luitenant-kolonel Von Luck, 21e Pantserdivisie

De ervaren tankcommandant luitenant-kolonel Hans von Luck moest over glibberige wegen naar zijn nieuwe positie rijden. Hij leidde wat er over was van de 21 Tankdivisie, en zijn buren van de 25e Pantsergrenadierdivisie waren er minstens even slecht aan toe.

Voor verkennen was geen tijd, want op 6 januari bereikten ze een deel van de Maginotlinie, waar de Amerikanen zich hadden verschanst. Later beschreef Von Luck hoe hij blind moest aanvallen:

‘Ik vroeg naar kaarten met de precieze locatie van bunkers en andere versterkingen. Die waren er niet. Zelfs het opperbevel had geen kaarten. Om ons gerust te stellen kregen we te horen dat de Maginotlinie nauwelijks bemand was en geen dreiging vormde.’

Maar daar klopte niets van. Von Luck deed er drie dagen over om door te breken en leed zware verliezen. De Duitsers gingen door naar het dorp Hatten. Een poging de huizen met tanks en andere pantservoertuigen te omsingelen mislukte toen Amerikaanse Sherman-tanks plotseling in de tegenaanval gingen.

Andere Duitse troepen trokken ondertussen de smalle straatjes binnen, waar een chaotisch gevecht uitbrak. Een Duitse tank nam een positie in bij de kerk in Hatten, maar kon niet verder omdat de weg werd versperd door mijnen.

En die konden niet geruimd worden vanwege Amerikaanse sluipschutters. De tank kon wel granaten afschieten op een naburig gebouw waar de Amerikanen hun hoofdkwartier hadden gevestigd.

Slag eindigt met orgelspel

De volgende dag, 10 januari, ging de strijd in Hatten door. Tot zonsondergang werd er gevochten. Von Luck wachtte een beslissing niet af, maar rukte in het donker op naar het nabijgelegen dorp Rittershoffen. Toen de zon weer opkwam, hadden zijn troepen tussen de huizen voet aan de grond gekregen, terwijl de Amerikanen de rest in handen hielden.

Dankzij hun tanks met vlammenwerpers kwamen de Duitsers langs de Maginotlinie, maar toen liep het offensief spaak.

© Osprey

Duitse leger was te zwak voor Nordwind

De Duitse strijdkrachten waren tijdens Operatie Nordwind een schim van wat ze ooit geweest waren. Er waren te weinig tanks, de infanteriedivisies waren samengesteld uit de resten van verslagen eenheden en de Luftwaffe stelde niets meer voor.

Toch zette Hitler het offensief door. De eerste dagen verliepen teleurstellend, en na een inspectie beschreef een stafofficier de problemen aan het front:

‘De duidelijk dalende prestaties van onze troepen kunnen niet alleen verklaard worden met de te korte trainingsduur van de reservisten, maar ook met het ontbreken van oudere, betrouwbare bevelhebbers en competente officieren op bataljons- en compagnieniveau. Een voorwaarde voor nieuwe aanvallen moet de vervanging van personeel zijn. De artillerie bleek eveneens ontoereikend, en dat geldt ook voor vooruitgeschoven waarnemers en radioapparatuur.’

‘In de dorpen Hatten en Rittershoffen ontwikkelde zich een van de zwaarste en kostbaarste slagen aan het Westfront. In Rittershoffen zat er maar 20 meter tussen de strijdende partijen. Soms zaten wij op de eerste verdieping van een huis en de Amerikanen in de kelder,’ vertelde Von Luck.

En hij wist waar hij het over had. Sinds 1939 had hij achtereenvolgens gevochten in Polen, Frankrijk, Noord-Afrika, Rusland, Normandië en de Ardennen.

In de dorpen werd fel gevochten, en op de velden eromheen hoopten de wrakken van tanks en pantservoertuigen zich op. Beide partijen probeerden de patstelling te doorbreken. In het open landschap was niemand veilig, en alleen ’s nachts konden voorraden worden aangevoerd en gewonden geëvacueerd.

Vanuit zijn commandopost in Rittershoffen had Von Luck geen controle over zijn troepen die zich verder naar achteren bevonden:

‘Na acht dagen wisten we niet of we aan het vechten waren voor de eer of dat het een tactisch doel diende om stand te houden. Voor mij leek het alsof wij en onze moedige tegenstanders alleen nog aan overleven dachten.’

Toen, op 21 januari, werd het plotseling doodstil. In het holst van de nacht hadden de Amerikanen zich teruggetrokken om betere defensieve posities in te kunnen nemen.

Nordwind, Hatten

Hatten werd volledig verwoest, en na de veldslag stonden de straten vol met uitgebrande voertuigen.

© NARA

Von Luck liep naar de resten van de kerk van Rittershoffen, en zag dat het orgel wonder boven wonder intact was gebleven. Hij nam erachter plaats en speelde Bach, en de noten klonken tussen de ruïnes. De Duitse soldaten kwamen bij elkaar, net als de burgers die zich hadden verscholen in hun kelders. De tranen liepen velen over de wangen.

Stalin stopt Nordwind

De uitgeputte Duitsers uit Hatten en Rittershoffen trokken naar het volgende dorp, Hagenau, waar de Amerikanen hun opwachtten in nieuwe stellingen. De strijd kon van voren af aan beginnen, maar Von Luck had de hoop dat ze nu Straatsburg en het grootste deel van de Elzas zouden kunnen veroveren.

Maar op 24 januari kreeg hij plotseling bevel om zijn eenheid terug te trekken:

‘We waren natuurlijk blij met een paar dagen rust na de felle strijd in Rittershoffen, maar snapten niet waarom we zo dicht bij ons doel werden teruggetrokken. De verklaring kwam sneller dan ons lief was.’

Nordwind

Hans von Luck (1911-1997) werd meermaals onderscheiden in de oorlog, onder meer met het Ridderkruis van het IJzeren Kruis.

© History and Art Collection/Imageselect

‘Nu gaat het om onze vrouwen en kinderen ’

Na het falen van Operatie Nordwind sprak Hans von Luck de resten van zijn 21e Pantserdivisie toe, die naar een ander slagveld moest:

‘In de komende dagen worden we overgeplaatst naar het Oostfront. Bij de Oder moeten we voorkomen dat Berlijn in Russische handen valt. Dat zal ons laatste gevecht worden.’

Na een korte pauze vervolgde de hoog onderscheiden officier:

‘Vergeet alle leuzen over het Duizendjarige Rijk. Vanaf nu strijden we uitsluitend voor onze overleving – die van ons vaderland, onze vrouwen, moeders en kinderen. We moeten hen behoeden voor een lot dat niemand zich kan voorstellen. Deze zaak is het waard om de komende weken en maanden voor te vechten. Moge God u behoeden en beschermen.’

Hans von Luck overleefde de oorlog en keerde na vier jaar gevangenschap in Rusland terug.

De Russen waren de Oder overgestoken en stonden op nog maar 100 kilometer van Berlijn. De restanten van de Duitse pantsereenheden in het westen moesten razendsnel overgeplaatst worden naar het Oostfront om de vloedgolf van Sovjetsoldaten te proberen tegen te houden.

Operatie Nordwind had te lang geduurd. Ondanks de felle strijd waren de Duitsers nooit door een Amerikaans front gebroken. Straatsburg was nog in geallieerde handen, en de Duitsers hadden de vijand niet zodanig weten te verzwakken dat het Westfront standhield terwijl nazi-Duitsland in het oosten vocht voor zijn leven.

De troepen van Blaskowitz hadden een hoge prijs betaald. Aan Duitse kant waren 23.000 soldaten dood, gewond, vermist of gevangengenomen, terwijl de Amerikanen van generaal Devers 14.000 man hadden verloren. Dit waren catastrofale cijfers voor een operatie die de vijand had moeten verzwakken.