Sovjets gaven islamisten in Afghanistan vrij baan

In 1979 wilde de Sovjet-Unie de macht overnemen in het onrustige Afghanistan. De invasie mislukte, onder meer doordat de VS rebellen steunden. Na tien jaar burgeroorlog werd het land een islamitische staat, die al snel met een groot deel van de wereld in de clinch lag.

In 1979 wilde de Sovjet-Unie de macht overnemen in het onrustige Afghanistan. De invasie mislukte, onder meer doordat de VS rebellen steunden. Na tien jaar burgeroorlog werd het land een islamitische staat, die al snel met een groot deel van de wereld in de clinch lag.

Ritzau Scanpix

Een bulderende explosie kondigt de aanval aan op het paleis van de Afghaanse president aan de rand van hoofdstad Kabul. De knal wordt gevolgd door machinegeweersalvo’s.

De Afghaanse president, de communist Hafizullah Amin, draagt zijn adjudant op de hulp in te roepen van de Sovjettroepen, die enkele dagen eerder in het land zijn aangekomen, zogenaamd om Amin steun te geven tegen de moedjahedien, een islamistische rebellenbeweging die al 80% van het land heeft veroverd.

‘Het zijn de Sovjets die schieten’, zegt de adjudant.

‘Je liegt! Dat kan niet!’, roept Amin geschokt, en hij gooit de jongeman een asbak naar het hoofd.

Afghaans meisje bij een tank

Meer dan 40.000 burgers zijn omgekomen als gevolg van de oorlog in Afghanistan.

© Shutterstock

Wat een handreiking van de Sovjet-Unie leek, was in feite een invasie.

Kort na de aanval op het presidentiële paleis zijn Amin en 200 van zijn lijfwachten dood, vermoord door 520 speciaal getrainde Sovjetsoldaten.

De Sovjetinvasie

De aanval die de Sovjet-Unie op 27 december 1979 op het paleis van de president uitvoerde, luidde enkele bloedige conflicten in, die uitmondden in de oorlog in Afghanistan in 2001.

In eerste instantie wonnen de invasietroepen van de Sovjets snel terrein. De tanks rukten over de vlakten op en kregen grote delen van het land onder controle.

Maar de rebellen die al tegen het communistische regime streden, richtten hun inspanningen nu op de bezetters.

Vooral de moedjahedien dreven de Sovjettroepen tot wanhoop in een uitputtende guerrillaoorlog met steun van de VS, die tijdens de Koude Oorlog in de hele wereld actief anticommunistische krachten ondersteunden.

Er ging al vóór de Sovjetinval een bijna onafzienbare stroom geld en wapens van de VS naar de moedjahedien.De moedjahedien en lokale krijgsheren hadden al snel het grootste deel van het land in handen.

Het verscheurde Afghanistan

1839:

De Britten vallen het land binnen om te voorkomen dat de Russische tsaar het verovert en de Britse kolonie in India bedreigt. Het Britse leger van 15.000 man wordt afgeslacht.

1878:

Groot-Brittannië valt weer Afghanistan binnen en stelt een marionettenregering in.

1919:

Afghanistan maakt zich los van Groot-Brittannië en wordt een koninkrijk.

1933-1973:

Prins Mohammed Zahir Shah wordt koning en zorgt voor de langste stabiele periode in de Afghaanse geschiedenis.

1973:

De koning wordt door zijn premier Daoed Khan afgezet.

1978:

De communistische partij DVPA doodt Daoed bij een coup. Nur Muhammad Taraki wordt president, premier en secretaris-generaal van de DVPA. Er breekt een burgeroorlog uit tussen de rebellenbeweging moedjahedien en het communistische bewind.

1979:

Taraki benoemt zijn protegé Hafizullah Amin tot premier. Die laat de president ombrengen en neemt zelf de macht over. De burgeroorlog verhevigt.

De Sovjet-Unie valt het land binnen en doodt de president. De moedjahedien vechten tegen de bezettingsmacht.

1989:

Na tien jaar oorlog trekt de Sovjet-Unie zich terug.

Jaren 1990:

Door de aftocht van de Sovjet-Unie ontstaat er een machtsvacuüm, waarom communisten, moedjahedien en krijgsheren strijden. In de chaos begint de opmars van de taliban, islamistische rebellen.

1996:

Op 27 september veroveren de taliban Kaboel en grijpen ze de macht in Afghanistan.

2001:

De VS vallen het land aan als de regering geen verdachte Al Qaida-terroristen wil uitleveren.

Alleen in de grotere steden hield de Sovjetregering nog stand. Pas na tien jaar oorlog, waarbij 15.000 Russische soldaten en meer dan een miljoen Afghanen het leven lieten, trok de Sovjet-Unie zich terug, een verdeeld en verwoest land achterlatend.

De oorlog werd het Vietnam van de Sovjet-Unie genoemd, en heeft er in hoge mate toe bijgedragen dat de USSR de koude oorlog verloor.

VS steunden taliban

Na de terugtrekking van de Sovjets streden krijgsheren en moedjahedien om de macht in het land.

In 1993 slaagden enkele partijen er ten slotte in een regering te vormen, ook al zette een aantal lokale krijgsheren de strijd voort en was de oorlog nog niet ten einde.

In deze chaos namen de taliban hun kans waar, een groepering die een radicale interpretatie van de Koran voorstaat.

Ze werden al snel populair bij de bevolking en kregen economische steun van Al Qaida, een Arabische paramilitaire organisatie die had deelgenomen aan de strijd tegen de Sovjet-Unie.

De taliban begonnen zelf een oorlog tegen de regering. In 1996 namen ze de macht in het land over en maakten het tot een islamitische staat onder de sharia: vrouwen raakten alle rechten kwijt, op overspel stond steniging en op diefstal amputatie.

Amerikaanse troepen in Afghanistan

De oorlog in Afghanistan heeft de VS bijna een biljoen dollar gekost, en er zijn duizenden Amerikanen gesneuveld.

© Shutterstock

Ondanks de onmiskenbare mensenrechtenschendingen stonden de VS in het begin welwillend tegenover deze regering, die volgens hen kon zorgen voor stabiliteit.

De jaren erop versloegen de taliban de meeste lokale krijgsheren en versterkten ze de islamitische greep op het land – onder meer door in 2001 twee Boeddhabeelden van respectievelijk 38 en 53 meter hoog op te blazen.

Oorlog tegen terrorisme

In 2001 pleegde Al Qaida een aanslag op het World Trade Center in New York en het Pentagon in Washington.

Al snel bleek dat de mannen achter de aanslag in Afghanistan zaten, maar de taliban, die veel te danken hadden aan Al Qaida, weigerden hen uit te leveren.

Vier weken later vielen de VS en Groot-Brittannië Afghanistan binnen. De inval heette ‘Operation Enduring Freedom’. Met hulp van het Afghaanse oppositieleger werden de taliban afgezet.

Maar daarmee was de oorlog nog lang niet ten einde.

IN HET KORT: Afghanistan 2001-2021

  • Toen de VS Afghanistan aanvielen, kreeg de supermacht veel steun van de internationale gemeenschap. Een groot aantal landen, waaronder Nederland, leverde militairen.
    • Vanaf 2006 werd de operatie geleid door de NAVO. Het coalitieleger (ISAF) bestond uit zo’n 120.000 soldaten uit 47 landen.
    • De taliban gaven nooit op, en na 20 jaar oorlog en meer dan 3500 gesneuvelde soldaten uit allerlei landen hield het Westen de strijd voor gezien.
    • De Amerikaanse president Joe Biden kondigde aan dat de Amerikaanse troepen uiterlijk 11 september 2021 Afghanistan zouden verlaten – maar toen de Amerikanen vanaf april 2021 hun troepen terugtrokken, nam de onrust in het land toe.
    • De taliban rukten op, en in de loop van hun zomeroffensief werd het door het Westen getrainde regeringsleger in de ene na de andere provincie en stad verslagen.
    • Op 15 augustus veroverden de taliban de hoofdstad Kaboel.
    • Na een hectische evacuatie van de bondgenoten verliet de laatste Amerikaanse militair op maandag 30 augustus in het donker het belegerde vliegveld van Kaboel.

VIDEO – Bekijk de beelden van de val van Kaboel: