Our website does not support Internet Explorer.

To get the best experience on our website and of our content, please use a more modern browser like Edge, Chrome, Safari or similar.

Columbus bijna vrijgepleit als overbrenger van syfilis vanuit Amerika

Onderzoekers dachten dat de geslachtsziekte syfilis met Spaanse zeelieden naar Europa kwam. Nieuw onderzoek zet daar vraagtekens bij.

Shutterstock

Europese onderzoekers hebben DNA-sporen van de geslachtsziekte syfilis gevonden in skeletten die mogelijk teruggaan tot halverwege de 15e eeuw.

Als die datering klopt, dan was er al syfilis in Europa voordat Columbus en zijn mannen terugkeerden van de ontdekkingsreis naar de Nieuwe Wereld.

Tot dusver was de heersende theorie dat de ziekte uit Amerika komt. De eerste grote uitbraak van syfilis in Europa vond namelijk plaats enkele jaren nadat de Spaanse zeelieden in 1493 waren teruggekeerd.

De onderzoekers hebben zes skeletten uit Finland, twee uit Estland en één uit Nederland onderzocht. Alle negen de skeletten vertonen sporen van syfilis. En bij vier ervan vonden de onderzoekers ook resten van syfilis-DNA.

Ziekte stak Atlantische Oceaan over

De Europeanen brachten mazelen en pokken mee naar Amerika – en tot dusver dachten deskundigen dat ze er syfilis voor in ruil kregen.

Shutterstock

1492: Columbus vertrekt

Kort na het ochtendgloren op 6 september vertrekken Columbus’ schepen vanaf de Canarische Eilanden, met als bestemming: Azië.

Shutterstock

1492: Ontdekking van Amerika

Onder leiding van Christoffel Columbus varen drie Europese schepen naar Amerika.

De expeditieleider en zijn mannen verkennen daarop de Nieuwe Wereld, en onderweg hebben verschillende zeelieden waarschijnlijk geslachtsgemeenschap met lokale vrouwen.

Shutterstock

1493: Terugkeer naar Spanje

Het jaar daarop keren Columbus en zijn mannen terug met verhalen over het ontdekte werelddeel. Mogelijk is er een verstekeling aan boord geweest: de geslachtsziekte syfilis.

Shutterstock

1495: soldaten sterven aan onbekende ziekte

Vervolgens gaan verschillende mannen van Columbus in dienst bij de Franse koning, en een paar jaar later helpen ze met de belegering van Napels.

Hier worden de soldaten getroffen door een onbekende ziekte: ze krijgen zweren en het vlees valt van hun gezicht. Het is de eerst bekende uitbraak van syfilis in Europa.

Of de ziekte echt uit Amerika komt, is echter onzeker.

Shutterstock

Syfilis floreert in Europa met meerdere varianten

Na een koolstof 14-analyse schatten de onderzoekers dat de besmette personen waarschijnlijk in de 15e eeuw leefden.

De dateringsmethode is echter behept met een grote onzekerheid. Maar ook een andere omstandigheid pleit voor de nieuwe theorie over syfilis: op de skeletten vonden de onderzoekers DNA-strengen van verschillende mutaties van de syfilisbacterie.

‘We zien dat diverse strengen (van syfilis, red.) in Europa aanwezig waren, en dat wisten we nog niet,’ verklaart Verena Schünemann, geneticus aan de universiteit van Zürich.

De mutaties hebben tijd nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Dus óf Columbus en zijn mannen brachten meerdere typen syfilis mee, óf de ziekte bestond al in de toen bekende wereld.

Het team van het onderzoek denkt dat syfilis al bestond in Europa. Ze geven echter toe dat er meer onderzoek nodig is om uitsluitsel te kunnen geven.

Lees ook:

Ontdekkingsreizen

Wie was Columbus?

17 minuten
Ontdekkingsreizen

Columbus' vierde reis werd zijn grootste fiasco

21 minuten
Ontdekkingsreizen

Piraat werd onderzoeker

20 minuten

Log in

Ongeldig e-mailadres
Wachtwoord vereist
Toon Verberg

Al abonnee? Heb je al een abonnement op ons tijdschrift? Klik hier

Nieuwe gebruiker? Krijg nu toegang!

Reset wachtwoord

Geef je mailadres op, dan krijg je een e-mail met aanwijzingen voor het resetten van je wachtwoord.
Ongeldig e-mailadres

Voer je wachtwoord in

We hebben een mail met een wachtwoord gestuurd naar

Nieuw wachtwoord

Enter a password with at least 6 characters.

Wachtwoord vereist
Toon Verberg