Amelia Earhart zit klaar in haar Lockheed Model 10-E Electra voor een vliegreis van 47.000 kilometer rond de aarde.

Historia Jaarboek 2018: Amelia Earhart verdween spoorloos boven Stille Oceaan

1937: De hele wereld volgde de poging van Amelia Earhart om rond de aarde te vliegen. De pilote had al talloze records verbroken en was als eerste vrouw solo over de Atlantische Oceaan gevlogen. Deze vlucht was echter Earharts grootste uitdaging – en plots werd er niets meer van haar vernomen.

5 december 2018

Op vrijdag 2 juli 1937 om 10.00 uur klimt Amelia Earhart in de cockpit van haar Lockheed Model 10 Electra om op te stijgen vanuit de plaats Lae op het eiland Nieuw-Guinea. 

Vóór haar ligt een 4000 kilometer lange reis naar Howland Island midden in de Stille Oceaan. De etappe over het water is onderdeel van Earharts poging om als eerste vrouwelijke piloot rond de wereld te vliegen.

Een maand eerder zijn Earhart en haar navigator Frederick Noonan aan de vlucht rond de wereld begonnen. 35.000 van de in totaal bijna 47.000 kilometer liggen al achter hen, en de zware reis begint zijn weerslag te krijgen. 

Earhart heeft nog steeds de jongensachtige glimlach op haar gezicht die haar tot de lieveling van de VS maakt, maar achter de pilotenbril staan haar ogen vermoeid.

In haar laatste artikel voor de New York Herald Tribune, waar Earhart tijdens de vlucht voor schrijft, noteert ze: ‘Nu wacht nog slechts de enorme oceaan. Ik zal blij zijn als de gevaren van dit traject achter ons liggen.’

Maar voor het toestel de Stille Oceaan kan oversteken, moeten Earthart en Noonan Lae nog heelhuids zien te verlaten. 

De hobbelige en amper 1000 meter lange startbaan eindigt abrupt met een klif van 8 meter, en Earhart weet maar net op tijd los te komen van de grond. Ooggetuigen noemen de take-off later ‘huiveringwekkend’. De Electra zou zo dicht bij de zee zijn gekomen dat de propellers het water deden opspatten.

Nu ze uit Lae zijn vertrokken, zetten Earhart en Noonan koers naar Howland Island. De Electra is volgetankt met 4000 liter brandstof – genoeg voor 21 uur vliegen.

20 uur na de take-off in Lae is Earharts droom om als eerste vrouwelijke piloot rond de aarde te vliegen veranderd in een nachtmerrie. 

Ze zijn uit koers en door de slechte radioverbinding kunnen ze slechts sporadisch contact krijgen met de Itasca, het patrouillevaartuig van de Amerikaanse kustwacht dat bij Howland Island ligt. Om 19.28 uur ontvangt radio-officier Leo G. Bellarts op dit schip een bericht van Earhart. 

Haar stem klinkt zwak, maar de wanhoop komt luid en duidelijk over: ‘Itasca, we moeten vlak bij jullie zijn, maar ik zie jullie niet. We hebben bijna geen brandstof meer en ik kon jullie niet via de radio bereiken. We vliegen op een hoogte van 1000 voet,’ zegt Earhart. 

Drie kwartier later geeft de pilote nog de kompasrichting door. Daarna wordt er niets meer van haar vernomen.

>>’s Werelds oudste flessenpost gevonden op Australisch strand – lees het hele verhaal in het Historia Jaarboek 2018.

In het Verenigd Koninkrijk werd de ‘koningin van de lucht’ in 1932 feestelijk onthaald. 

Duivelsmachine lonkt

Toen Amelia Earhart opgroeide in het Amerikaanse plaatsje Atchison in Kansas waren een leven en een carrière als vrouwelijke piloot onrealistisch. Vliegen was een extravagante, gevaarlijke luxe, voorbehouden aan slechts een enkele rijke waaghals. En de cockpit was sowieso geen plek voor jonge vrouwen.

Bovendien was Amelia Earhart niet in het nieuwe vervoermiddel geïnteresseerd. Toen ze bij een bezoek aan een markt in Iowa voor het eerst een vliegtuig zag – vier jaar nadat de gebroeders Wright in 1903 de allereerste vlucht hadden gemaakt – was ze niet onder de indruk.

‘Het toestel was gemaakt van hout en werd door roestige kabels bijeengehouden. Ik had veel meer belangstelling voor een gekke hoed gemaakt van een rieten mand, die ik voor 15 cent kocht,’ vertelde ze later.

Pas toen een vriend bij de luchtmacht de 23-jarige Earhart in 1920 uitnodigde op een nieuwe luchtmachtbasis in Long Beach, begon het te kriebelen.

‘Ik weet niet of het de omgeving, het moment of mijn leeftijd was, maar ik raakte in de ban van het vliegen. En ik was vastbesloten om op een dag zo’n duivelsmachine te besturen,’ zei ze.

Twee maanden later nam Earhart al haar eerste vlieglessen, en na twee jaar in de lucht kreeg ze haar brevet – als 16e vrouw ter wereld. Amelia Earhart werd een icoon voor vrouwen die carrière wilden maken en zich wilden bevrijden van het traditionele rollenpatroon.

‘Een vrouw die haar eigen baan kan creëren is een vrouw die rijk en beroemd kan worden,’ zei het vliegidool, en dat zou in elk geval voor haarzelf gelden.

In 1927 was de piloot Charles Lindbergh als eerste solo over de Atlantische Oceaan van de Verenigde Staten naar Europa gevlogen, en Earhart wilde aantonen dat een vrouw dat ook kon.

Daarom besloot Amelia Earhart rond de wereld te vliegen, wat haar ook bijna lukte: 39.000 van de in totaal 47.000 kilometer legde ze af. Klik op de kaart om haar vlucht te volgen.

Ondanks noodweer de oceaan over

Op een zachte lenteochtend in mei 1932 nam de toen 34-jarige piloot plaats in de cockpit van een Lockheed Vega en steeg ze op van Newfoundland in Oost-Canada. Als alles volgens plan verliep, zou ze 12 à 15 uur later in Parijs landen. 

Dat haalde de waaghals echter niet helemaal. Door noodweer en een kapotte hoogtemeter moest ze landen op een veld ten noorden van de stad Derry in Noord-Ierland. Earhart had echter Europa bereikt en was daarmee de eerste vrouwelijke piloot die solo over de Atlantische Oceaan was gevlogen. 

Een juichende mensenmenigte, politici en beroemdheden uit het Verenigd Koninkrijk en de VS bezongen haar lof. Maar hoewel de prestatie Earhart in één klap beroemd maakte, wilde ze niet op haar lauweren rusten. 

Vijf jaar na deze vlucht ging de heldin haar grootste uitdaging ooit aan: rond de wereld vliegen. Dat had geen enkele vrouw ooit eerder gepresteerd.

Earhart zou het bijna 47.000 kilometer lange traject echter niet in haar eentje afleggen. Ook de navigator Frederick Noonan ging aan boord van de Lockheed Model 10 Electra. 

Na een ongeluk op Hawaï moesten ze de poging staken en werd het vliegtuig gerepareerd. Maar eind mei was het toestel er weer klaar voor.

>>DNA-sporen verraden beruchte moordenaar – lees het hele verhaal in het Historia Jaarboek 2018.

Vliegtuig dreigt neer te storten

In eerste instantie verliep de expeditie zonder noemenswaardige problemen. De eerste week bracht Earhart meer dan 40 uur in de cockpit door en legde ze ruim 6000 kilometer af. 

Ze maakte in vier steden aan de Zuid-Amerikaanse oostkust een tussenstop en stak op 7 juni de Atlantische Oceaan over, van Brazilië naar Senegal in Afrika. 

Het volgende traject dwars over Afrika ging ook soepeltjes, en toen Earhart dit grote continent achter zich liet, vestigde ze opnieuw een record: op 15 juni vloog de piloot bijna 3000 kilometer aan één stuk, van Assab in Eritrea naar Karachi in India. Dit traject was nooit eerder in één ruk afgelegd.

Bij het opstijgen vanuit Calcutta in India ontstonden echter de eerste serieuze problemen van de reis. De moessonregen beukte genadeloos op de vleugels in, waardoor op meerdere plekken de verf losliet. 

Bovendien was de startbaan zo modderig dat het vliegtuig slechts met moeite van de grond kwam. 

Pas aan het einde van de baan, waar het oerwoud begon, steeg het toestel op. Een botsing met de boomtoppen kon Earhart ternauwernood voorkomen. 

Earharts toestel crashte in maart 1937 op Hawaï, waarna de vlucht rond de aarde werd uitgesteld tot eind mei.

Heldin wilde sterven in de lucht

In de 10 dagen daarop vloog de Electra over Birma, Thailand, Indonesië en Noord-Australië om uiteindelijk te landen in de stad Lae op het op een na grootste eiland ter wereld, Nieuw-Guinea. 

Sinds de take-off in de VS hadden Earhart en Noonan bijna 150 uur in de cockpit gezeten en 35.000 kilometer gevlogen. 

Ze sliepen alleen als ze vaste grond onder de voeten hadden, en niet zelden werd de nacht doorgebracht in een vliegtuighangar op de plek waar ze een tussenlanding maakten.

Earhart stond volgens haar logboek altijd tussen 3.00 en 4.00 uur op – als ze überhaupt al kon slapen in de tropische hitte. 

Ze at weinig en had door de brandstofdampen van de motor continu last van hoofdpijn en misselijkheid. Dat maakte het volgende traject, 4000 kilometer over zee naar het eilandje Howland Island, midden in de Stille Oceaan, er niet makkelijker op.

Het eerste deel van de route van Nieuw-Guinea naar Howland Island verliep volgens plan. Elk uur gaf Earhart haar positie door aan Harry Balfour, die radio-operator was in Lae. 

Op 2 juli om 7.20 uur passeerde het vliegtuig de Nukumanu-eilanden op 1360 kilometer van Lae. Maar daarna werden de berichten minder frequent. 

Toen Earhart ruim 19 uur onafgebroken had gevlogen, nam ze contact op met het patrouillevaartuig van de Amerikaanse kustwacht, Itasca, dat wachtte op de aankomst van de Electra op Howland Island. Aan boord was radio-officier Leo G. Bellarts. Bezorgd hoorde hij Earharts bericht aan dat het vliegtuig bijna door zijn brandstof heen was.

Drie kwartier later, om 20.14 uur, klonk de stem van de pilote voor het laatst over de radio: ‘We zitten op de lijn 157-337. We herhalen dit bericht. We vliegen noord en zuid.’ De getallen zouden verwijzen naar een kompasrichting die Noonan had vastgesteld aan de hand van de stand van de zon.

De positie plaatst het vliegtuig op een lijn tussen Howland Island en het verlaten eiland Nikumaroro, 560 kilometer verder zuidwaarts. Hier vond een groep Britten in 1940 de botresten die volgens nieuw onderzoek zeer waarschijnlijk toebehoren aan Amelia Earhart.

Het lijkt erop dat ze een noodlanding probeerde te maken op Nikumaroro toen de brandstof op was.

Wat er daarna met de beroemdste pilote van de VS is gebeurd, houdt onderzoekers, vliegtuignavigatoren en complotdenkers al meer dan 80 jaar bezig.

Maar één ding is zeker: als Amelia Earhart stierf in de cockpit, ging haar wens in vervulling. ‘Als ik deze plek ooit moet verlaten, doe ik dat het liefst in mijn vliegtuig,’ zei ze kort voor aanvang van de reis.

>>Lees alle verhalen in het Historia Jaarboek 2018 – bestel het nu.

Waar bleef Amelia Earhart?

Japanse propagandist, Amerikaanse spion of een leven onder een schuilnaam. Er zijn veel theorieën over het lot van Amelia Earhart.

1. In de Tweede Wereldoorlog verspreidden vrouwen via de radio Japanse propaganda onder Amerikaanse soldaten. 

De presentatrices vertelden gruwelijke verhalen van het front om het moreel van de vijandelijke soldaten te ondermijnen. 

De Amerikaanse pers noemde de vrouwen ‘Tokyo Rose’, en het gerucht ging dat een van de stemmen van Amelia Earhart was. De Japanners zouden haar na de crash hebben opgesloten in een gevangenkamp. Toen het oorlog werd, dwongen ze Earhart om vijandelijke oorlogspropaganda te verspreiden via de ether. 

De geruchten waren zo hardnekkig dat Earharts man, George Putnam, een bezoek bracht aan uitgezonden Amerikaanse soldaten om de stem zelf te horen. Hij concludeerde echter al snel dat Tokyo Rose geen alias was voor zijn verdwenen vrouw.

Deze foto met Earhart en Noonan zou van na hun verdwijning in juli 1937 zijn. Maar hij komt waarschijnlijk uit een Japanse reisgids die twee jaar daarvoor verscheen.

2. Volgens het boek Amelia Earhart: Beyond the Grave was de vlucht rond de aarde een dekmantel voor spionage bij de Japanners. 

De auteur W.C. Jameson denkt dat Amelia Earhart speciale camera’s in het vliegtuig had en dat het haar taak was om Japanse militaire installaties op eilanden in de Stille Oceaan te fotograferen. 

Volgens Jameson namen de Japanners Earhart na de noodlanding gevangen en stopten ze haar in een gevangenkamp. 

Hier zou de vliegheldin door honger of ziekte zijn omgekomen.

Het boek Amelia Earhart: Beyond the Grave kwam in 2016 uit.

3. Amelia Earhart leeft onder een schuilnaam in de VS.

Dat beweert Joe Klaas in het boek Amelia Earhart Lives uit 1970. 

Volgens Klaas namen de Japanners de piloot na de crash gevangen, maar werd ze aan het einde van de oorlog door de Amerikanen terug naar de VS gesmokkeld. 

Ze nam de naam Irene Bolam aan en ging bij een bank werken. De echte Irene Bolam sprak Klaas’ bewering tegen en spande een zaak tegen hem en de uitgever aan voor 1,5 miljoen dollar.

Irene Bolam ontkende dat ze Amelia Earhart was.

Lees alle verhalen van het voorbije jaar

In het Historia Jaarboek 2018 geven we je een overzicht van de gebeurtenissen van het jaar van maand tot maand en lichten we de historische achtergronden toe. Bestel het Historia Jaarboek nú!

Bekijk ook ...