Shutterstock/Lev Radin
Baskische vrouw

Welke Europese taal is de oudste die nog gesproken wordt?

Ruim 4500 jaar geleden migreerden Indo-Europese stammen naar Europa en de inheemse talen werden hier verdrongen. Maar in een klein gebiedje heeft een prehistorische taal het tot op heden overleefd.

De titel van ‘oudste Europese taal die nog wordt gesproken’ gaat naar het Baskisch.

Taalkundigen kunnen de taal moeilijk dateren, omdat het Baskisch een geïsoleerde taal is die niet verwant is aan de Indo-Europese talen die in Europa domineren, zoals Engels, Duits en Frans.

Een gangbare theorie is dat het Baskisch een van de oorspronkelijke talen van Europa is en daarom een taalkundig overblijfsel uit de prehistorie.

Als dat zo is, kunnen de wortels van het Baskisch teruggaan tot 4500-6500 jaar geleden, toen de Indo-Europese steppevolkeren uit Centraal-Azië – samen met hun taal – naar Europa begonnen te migreren.

Plaatsnamen en inscripties in het gebied rond de Pyreneeën duiden er zelfs op dat er al voor de Romeinse tijd een taal bestond die op zijn minst verwant was aan het Baskisch.

De eerste geschreven bronnen die het Baskisch vermelden zijn echter religieuze teksten uit de middeleeuwen, waardoor het moeilijk is om de echte oorsprong te achterhalen.

Taalkundigen hebben allerlei hypotheses over de oorsprong van het Baskisch, maar die zijn allemaal omstreden en geen enkele wordt algemeen aanvaard.

VIDEO: Zo klinkt Baskisch

Video

Franco verbood Baskisch

Nu wordt Baskisch voornamelijk gesproken in Baskenland, dat zich uitstrekt langs de Atlantische kust tussen Spanje en Frankrijk.

De afgelopen decennia kende het Baskisch een opleving, na een terugval in de 20e eeuw. Vooral tijdens de dictatuur van Franco in Spanje (1939-1975) werd het Baskisch onderdrukt en verboden in het openbaar en daalde het aantal sprekers.

Sinds de overgang naar de democratie in de jaren 1970 doen de Basken echter hun best om hun taal nieuw leven in te blazen en te behouden, en het Baskisch wordt nu onderwezen op scholen en komt voor in de media en de populaire cultuur.

De raadselachtige taal is nu de moedertaal van zo’n 700.000 mensen. Al worden sommige dialecten bedreigd, het algemene beeld voor de taal is positief, met een toename van het aantal jonge sprekers.

De taal van het verleden leeft nog steeds

Het Baskisch is niet de enige oude taal die nog gesproken wordt. Wereldwijd hebben allerlei talen duizenden jaren van onderdrukking overleefd, en nu zijn ze springlevend.

Hebreeuws
© DoronDoron

Hebreeuws

Gesproken in: Israël

Het Oude Testament is grotendeels geschreven in het Hebreeuws, waarvan de vroegste versies rond 1200 v.Chr. op schrift verschenen. Rond 400 n.Chr. was Hebreeuws als spreektaal echter zo goed als dood. De opkomst van het zionisme in de 19e eeuw blies de taal nieuw leven in, die nu door miljoenen mensen wordt gesproken, vooral in Israël.

Chinees
© BabelStone

Chinees

Gesproken in: China

Er zijn verschillende Chinese talen, waarvan de meeste zijn terug te voeren op het Oud-Chinees. Enkele van de vroegste Chinese karakters zijn gevonden op schildpadschilden die dateren van rond 1100 v.Chr., maar sindsdien heeft het Chinees veel veranderingen ondergaan en is het gemoderniseerd en vereenvoudigd.

Sanskriet
© British Library

Sanskriet

**Gesproken in: India

Sanskriet ontspringt aan de heilige geschriften van het hindoeïsme, de Veda’s, waarvan de oudste delen rond 1500 v.Chr. werden geschreven. Duizenden jaren was het Sanskriet de taal van onderwijs en literatuur, maar nu spreekt nog geen procent van de Indiërs de taal. Sanskriet wordt vooral gebezigd door Hindoe-priesters tijdens religieuze ceremonies.