De broers Virgil, Wyatt en Morgan Earp (vlnr) hadden Tombstone in 1881 onder de duim. Maar enkele cowboys en rancheigenaars waren hun machtswellust goed zat. 

© Polfoto/Granger, Getty Images & Shutterstock

Wyatt Earp ging voorop in bloedig conflict

In oktober 1881 zijn de gebroeders Earp sheriffs in het westernstadje Tombstone in Arizona. Een aantal koppige cowboys weigert echter te buigen voor het heerszuchtige trio, en bij de veekraal O.K. Corral komt het tot een vuurgevecht.

25 oktober 2018 door Ebbe Fischer

Wyatt Earp loopt door de Alhambra Saloon. Op deze oktoberavond in 1881 inspecteert hij zoals altijd de speeltafels. 

Hij zorgt dat er volgens de regels wordt gegokt, terwijl het saloonpersoneel broodjes en soep serveert aan het bonte gezelschap van winkeliers, cowboys en mijnwerkers in het mijnstadje Tombstone. 

De nacht is neergedaald over de huisjes en hun 4000 inwoners. Dronkaards zwalken naar huis en zwerfhonden loeren op etensrestjes.

Wyatt is in Tombstone een machtig man. Zijn oudere broer Virgil is sheriff, en met zijn jongere broer Morgan is hij een soort hulpsheriff. Die avond zijn zowel Wyatt als Morgan in Alhambra. 

Gokken is omstreden in de puriteinse pioniersgemeenschap, maar de gemeenteraad ziet tandenknarsend toe dat de familie Earp haar pokeronderneming in de saloons drijft. Zolang de keiharde revolverhelden de wet handhaven, kunnen ze doen wat ze willen.

Tegen middernacht loopt Wyatt naar zijn croupiers om de dagopbrengst te innen. De
gasten drinken er lustig op los en lachen naar de meisjes van plezier. Hier aan de grens met Mexico is het leven zwaar. 

Apache-indianen maken de omgeving onveilig, de afgelopen weken zijn er weer veel blanken overvallen. Tombstone zelf is een oase van rust. Vuurwapens zijn er verboden en de broers Earp drukken elk dreigend vergrijp hardhandig de kop in.

In een hoek van de volgepakte saloon zit Ike Clanton. Samen met een andere cowboy, Tom McLaury, is hij die ochtend aangekomen in het plaatsje, en morgen komen er nog een paar vrienden uit de prairie. 

Hun wapens dragen ze niet bij zich, maar tegen de regels in hebben ze die ook niet ingeleverd. De plaatselijke cowboys hebben schoon genoeg van de Earps, die zich volgens hen gedragen als de koningen van Tombstone. De familie Clanton ligt al een tijd flink overhoop met de familie Earp.

Ike Clanton heeft de broers nog niet opgemerkt in de saloon. Hij heeft sinds zijn aankomst in Tombstone aan een stuk door gedronken en zit rustig zijn avondmaal weg te werken. Totdat hij een nieuwe whisky bestelt.

Als de ruige cowboys naar de stad gingen, deden ze steevast de saloon aan.

© Polfoto/Corbis

Ike Clanton verspreidt leugens over gebroeders Earp

Doc Holliday heeft ook de hele dag gedronken De tandarts, een oude rot, revolverheld en gokker, stinkt naar drank als hij Alhambra binnenkomt. 

Hij is een goede vriend van de Earps en steunt hen altijd door dik en dun. Zodra Doc Holliday Ike Clanton in het oog krijgt, hebben de twee drankorgels het meteen met elkaar aan de stok. 

Geen van beiden is bewapend, maar dat weerhoudt ze er niet van elkaar de huid vol te schelden. De overige gasten trekken zich er weinig van aan. Iedereen is flink beneveld. Het enige wat vaststaat is dat Holliday Ike tijdens de ruzie uitmaakt voor ‘vervloekte leugenaar’.

Scheldpartijen zijn in de saloons in het Wilde Westen aan de orde van de dag, en de broers Earp voelen zich niet meteen geroepen om in te grijpen. 

De twee kemphanen moeten maar even uitrazen. Maar de ruzie gaat maar door en de bedreigingen vliegen over en weer. 

Ike Clanton staat niet bekend als een eersteklas vechtersbaas – zeker niet als hij dronken is – maar vanavond bedreigt hij zelfs ongewapend zowel Doc Holliday als de Earps. 

Virgil Earp steunt familie Clanton

Sheriff Virgil Earp zit in de Occidental Saloon even verderop. Na een lange dag te paard – op jacht naar een paar ontsnapte gevangenen – zit hij nu te kaarten en whisky-soda te drinken.

Hij is op pad geweest met Johnny Behan, die de sheriff is van de gehele Cochise County in Arizona Territory en zodoende Virgils baas is.

Tegen middernacht wordt de rust verstoord door geschreeuw op straat. Virgil loopt de saloon uit en ziet Doc Holliday en Ike Clanton, die hun ruzie buiten hebben voortgezet.

‘Koppen dicht! Anders arresteer ik jullie allebei!’, roept Virgil Earp.

De tussenkomst van de sheriff brengt de gemoederen tot rust, en Doc Holliday zoekt een andere saloon op. Ike Clanton loopt eerst naar zijn hotel, maar hij heeft na de verhitte ruzie nog zo veel adrenaline in zijn lijf dat hij toch liever verder gaat drinken. 

Hij strompelt de Occidental Saloon binnen, waar Virgil Earp zijn potje poker met Johnny Behan heeft hervat. Behan mag dan een collega zijn van Earp, in het conflict tussen Earp en Clanton staat hij aan de kant van de Clantons. Daarom nodigt hij Ike uit aan de speeltafel plaats te nemen.

Virgil Earp is opeens omringd door mensen die de ijzeren greep waarin zijn familie de stad houdt, maar niets vinden, maar hij maakt zich niet druk. 

Hij mag graag een ontspannen potje kaarten met mensen met wie hij persoonlijke problemen heeft. De drie mannen gokken en drinken whisky tot het licht wordt.

Het mijnstadje Tombstone werd in 1877 gesticht en had vier jaar later al vier kerken, een bowlingbaan, een ijskelder, een school, twee banken, drie kranten en wel 110 saloons.

© Polfoto/Granger

Ike Clanton haalt uit naar Doc Holliday 

Als het gezelschap op 26 oktober 1881 om 06.00 uur de straat op waggelt, is het ijskoud. Geen van de mannen is nuchter, Clanton is zelfs stomdronken. 

Hij begint oude koeien uit de sloot te halen. Deze keer is Virgil Earp het doelwit, maar de sheriff is wel gewend aan dronkenmanspraat en is niet zo snel gekrenkt. De opstandige Clanton zoekt duidelijk ruzie en begint weer om Doc Holliday te roepen.

‘Laat die vervloekte idioot naar buiten komen, dan kunnen we vechten’, tiert hij.

Virgil antwoordt dat hij naar bed wil en geen gerotzooi wil van Ike Clanton. De benevelde cowboy weet echter van geen ophouden.

‘Geef je het aan hem door?’, roept hij de sheriff achterna.

Virgil Earp draait zich om.

‘Natuurlijk niet!’

‘Wie weet moet je eerder dan je denkt toch vechten’, roept Ike. Virgil negeert hem en loopt weg, maar de opmerking zet hem wel aan het denken. Is dit een loos dreigement van een dronkenlap? Of moet hij actie ondernemen?

Virgil gaat naar huis en pakt een paar uurtjes slaap, terwijl Ike Clanton door de stad zwalkt en overal rondbazuint dat hij gaat afrekenen met Doc Holliday en de Earps.

Wyatt Earp draait door

Twee uur later is de barman van de Oriental Saloon, Ned Boyle, op weg naar huis. Hij is moe na een lange nacht met veel zware drinkers en gokkers. Maar opeens is hij klaarwakker. Ike Clanton komt aanlopen met een revolver in zijn riem. 

Een duidelijke overtreding van de regels van de sheriff, zoals iedereen weet. De heetgebakerde Ike Clanton is een goede klant, en Ned Boyle raadt hem vriendelijk aan om naar huis te gaan en zijn roes uit te slapen. Maar daar wil Ike niets van weten.

‘Ik wacht op de broertjes Earp en op Doc Holliday. Als ik ze zie, geef ik ze ervan langs’, snauwt de ladderzatte cowboy.

Boyle weet dat Ike Clanton een ongelikte beer is, en heeft hem vaker mensen horen
bedreigen. Toch is hij ongerust. Deze keer lijkt het menens te zijn. Bovendien draagt Ike een wapen. Boyle neemt afscheid en haast zich naar de sheriff van Tombstone. 

Virgil Earp is niet blij dat hij zo vroeg wordt gewekt. Hij vervloekt Ike Clanton en slaapt nog een paar uur door. Pas tegen de middag bespreekt hij de zaak met zijn broers Wyatt en Morgan. 

Ze willen Ike Clanton ontwapenen en zijn het erover eens dat dit een simpel klusje wordt omdat de cowboy zo dronken is.

De broers splitsen zich op. Wyatt loopt Allen Street af, en Virgil en Morgan zoeken Ike in Fermont Street – en vinden hem op de hoek met 4th Street. Clanton staat met de rug naar hen toe. Hij heeft zijn geweer in zijn hand en heeft zijn revolver in zijn riem gestoken. 

Virgil Earp benadert hem van achteren en grist het geweer uit zijn handen. Clanton grijpt instinctief naar zijn pistool, maar Virgil is hem te snel af. Hij slaat Ike met zijn revolver hard op het hoofd. De cowboy valt op de grond.

Wyatt vervoegt zich bij zijn broers, en met zijn drieën brengen ze de bezopen cowboy naar de rechtbank. 

Voor bedreigingen wordt in het Wilde Westen niemand veroordeeld, maar Clanton heeft de wet overtreden door in de stad een vuurwapen te dragen. Hij krijgt 25 dollar boete en moet alsnog zijn wapen inleveren. Later kan hij dat weer ophalen bij zijn hotel.

Voor Virgil Earp is de zaak afgedaan. Maar Wyatt is woedend. Clanton heeft de familie Earp met de dood bedreigd en is tot de tanden bewapend naar hen op zoek gegaan. Nu laten ze hem gewoon gaan en krijgt hij zijn wapen zelfs terug! Wyatt loopt naar buiten en kijkt woest om zich heen. Het gerucht dat er iets op handen is, zoemt al rond. De hele stad weet van de vete tussen de families Earp en Clanton, en iedereen is gespannen. Vuurgevechten komen weliswaar zelden voor, maar toch.

Opeens komt Clantons maat Tom McLaury aanlopen. Wyatt Earp, die de wereld verdeelt in vrienden en vijanden, ziet de familie McLaury als een vijand. 

De twee mannen wisselen een paar woorden, en getuigen horen de anders zo rustige Tom McLaury uitroepen: ‘Ik heb je nog nooit iets gedaan. Maar als je zo graag wilt vechten, kom dan maar op!’

Bij die woorden krijgt Wyatt Earp een woedeaanval. Hij trekt zijn revolver en richt die op de cowboy. 

In één beweging slaat hij McLaury met de kolf van zijn wapen neer. De cowboy valt bloedend op straat, maar Wyatt is nog niet klaar. Hij slaat McLaury nog een paar keer en loopt dan op zijn dooie gemak weg.

Tom McLaury is niet uit op ruzie. Nadat hij overeind is geholpen, gaat hij weer over tot de orde van de dag. Maar de situatie blijft gespannen. 

Twee cowboys zijn door de Earps in elkaar geslagen, en er zijn nog twee tegenstanders van de sheriff op weg naar Tombstone.

Frank McLaury en Billy Clanton zijn broers van de afgetuigde cowboys. Zodra ze de stad binnenrijden, krijgen ze alles in geuren en kleuren te horen. Ze houden hun wapens bij zich. 

De spoorlijn had Tombstone nog niet bereikt, dus reizigers bedienden zich van de postkoets.

© Arizona State Library

Wyatt Earp en zijn broers nemen Cochise County in

De sheriff van Cochise County, Johnny Behan, hoopt nog steeds te kunnen voorkomen dat het conflict tussen de gebroeders Earp en de cowboys uit de hand loopt. 

Hij heeft gehoord dat de broers Clanton en McLaury vuurwapens dragen en zelfs hebben geprobeerd om meer wapens en munitie te kopen. 

Hij wil met ze praten. Bij een klein, omheind en braakliggend stuk grond achter de veekraal O.K. Corral treft Behan Ike en Billy Clanton, Tom en Frank McLaury en hun vriend Billy Claiborne.

‘Komen jullie voor hetzelfde?’, vraagt Behan.

De vier knikken, maar Claiborne zegt dat hij niets met de zaak te maken heeft.

‘Dan komen jullie vier mee naar het bureau zodat ik jullie kan ontwapenen’, zegt Behan.

Hij weet dat de vier cowboys niet zomaar kunnen voorbijgaan aan wat er is gebeurd. De stoere veedrijvers voelen zich vernederd door de Earps. 

Maar Behan staat op goede voet met hen en gaat ervan uit dat hij de situatie kan oplossen als hij de vier mannen ontwapent voordat Virgil, Wyatt en Morgan opduiken.

De cowboys hebben niets tegen Behan. Ze gaan met hem mee om zich te laten fouilleren en hun wapens in te leveren. Maar dan bedenkt Frank McLaury zich opeens.

‘Ik heb er even over nagedacht, en ik wil mijn wapen alleen inleveren als degene die mijn broer heeft neergeslagen, zijn wapen ook inlevert’, zegt hij stellig.


Johnny Behan verstrakt. Hij kijkt de trotse Frank McLaury aan. Beide mannen weten dat dit niet gaat lukken. Wyatt Earp zal er nooit mee instemmen zijn wapen in te leveren als de situatie zo gespannen is. En zolang Virgil sheriff is, kan hij er niet toe gedwongen worden.

Buiten in Fremont Street wordt het intussen steeds drukker. De mensen proberen iets op te vangen van wat er gezegd wordt.

‘Ik wil geen schietpartij. Jullie geven mij je wapens of jullie verlaten onmiddellijk de stad’, zegt Behan vastberaden.

‘Rustig maar, Johnny. Wij gaan wel weg’, antwoordt een van de vier mannen. Maar op dat moment krijgen de toeschouwers de broers Earp in het oog, die samen met hun trouwe vriend Doc Holliday de hoek om komen.

‘Daar komen ze!’, roept iemand.

Johnny Behan loopt de broers Earp en Doc Holliday tegemoet. Hij ziet dat zowel Wyatt als Morgan zijn revolver heeft getrokken, maar als sheriff van de hele county is Behan de hoogste vertegenwoordiger van de wet. Hij houdt Virgil Earp en zijn drie helpers staande.

‘Gentlemen. Ik ben sheriff van deze county en ik heb helemaal geen zin in gedonder’, zegt hij ietwat onzeker.

De Earps lopen langs hem alsof hij er niet is. Johnny Behan kijkt hen beteuterd na.

‘We willen de cowboys alleen ontwapenen’, bijt Virgil hem over zijn schouder toe. De Earps kunnen nu niet meer terug. De hele stad heeft hen gezien, en zich terugtrekken zou een teken van zwakte zijn. Er is geen uitweg meer.

De veekraal aan Allen Street, waarnaar de schietpartij genoemd is, brandde in 1882 af. 

© Adler Publishing

Wyatt Earp komt bij vuurgevecht goed weg

Opeens staan de twee groepen tegenover elkaar. De McLaury’s staan bij hun paarden en wachten af wat er gebeurt. Ze hebben het net met Behan over een oplossing gehad en vinden dat de Earps zich erbuiten moeten houden.

Sheriff Behan beseft dat een vuurgevecht onvermijdelijk is. Hij haast zich naar het lege terrein om Billy Claiborn daar weg te halen, die immers niks met de zaak te maken heeft. De andere cowboys verroeren zich niet.

In Fremont Street zien de toeschouwers hoe Virgil Earp het braakliggende terrein betreedt. Rechts van hem loopt Wyatt. Morgan staat iets achter hen en Doc nog iets verder weg.

Tom McLaury zet een stap in de richting van zijn paard. Even is het stil. De acht mannen
staren elkaar aan, op de kleinste beweging bedacht. Dan verbreekt Virgil Earp de stilte.

‘Handen omhoog, mannen. Ik wil jullie nu gaan ontwapenen.’

‘We willen ...’, kan Frank McLaury nog net zeggen. Dan klinken er twee schoten. En
meteen regent het kogels achter O.K. Corral.

Wyatt Earp raakt Frank McLaury al direct. Billy Clanton schiet op Wyatt, maar mist. Virgil is overrompeld door de gebeurtenissen en zwaait met zijn met zilver beslagen wandelstok.

‘Hou op! Dit was niet de bedoeling!’

Maar het is al te laat. Virgil wordt in zijn dij geraakt en valt neer. De anders zo bijdehante Ike Clanton is radeloos.

Hij haast zich naar Wyatt om hem ervan te overtuigen dat hij ongewapend is, en verhindert daarmee ongewild dat Billy Clanton de hulpsherrif kan raken.

Dan komt Morgan erbij. Hij vuurt op Billy Clanton, die wordt getroffen maar in gewonde toestand door blijft schieten.

Virgil krabbelt weer overeind. Hij schiet op Frank McLaury, die wordt geraakt en instinctief de straat op vlucht. Binnen een paar seconden zijn er al drie gewonden: Frank, Billy en Virgil. Morgan Earp is als volgende aan de beurt.

‘Ik ben geraakt’, roept hij. Hij heeft een kogel in zijn schouder gekregen.

Doc Holliday staat in de deuropening, terwijl de kogels over en weer vliegen. Hij is opvallend rustig, en zorgt er met zijn geweer voor dat niemand zich in het gevecht mengt. Intussen wacht hij zijn kans af.

Wyatt schudt de aangeslagen Ike Clanton van zich af met de woorden: ‘Het gevecht is begonnen. Doe mee of ga weg!’

Ike Clanton vlucht ongedeerd de straat op, terwijl Wyatt Earp op het paard mikt waar Tom McLaury zich achter verschuilt. 

Het paard hinnikt luidt en stapt iets opzij – precies genoeg om Doc Holliday de opening te geven die hij nodig heeft. Hij vuurt zijn geweer af. Een regen van hagel treft Tom McLaury in zijn boven­lichaam. De cowboy wankelt zwaar­gewond de straat op en zakt in elkaar.

Nu is alleen de gewonde Billy Clanton nog over op het terrein, en Wyatt en Virgil Earp schieten de 19-jarige cowboy probleemloos neer. 

Ondanks enkele kogels in zijn buik, weet Billy nog terug te schieten. Maar hij schiet ver over zijn doelwit heen. Hij is te zwak om nog goed te kunnen richten.

Frank McLaury, die meermalen getroffen is, is nu nog de enige cowboy in het gevecht. Hij zoekt op Fremont Street dekking achter zijn paard, terwijl hij de Earps beschiet. Maar het paard rukt zich los en galoppeert weg. De cowboy – onder het bloed – staat er alleen voor, en Doc Holliday komt op hem af.

‘Nu heb ik je!’, roept Frank McLaury, zeker van zijn zaak, en hij richt op Doc.

‘Schiet maar raak, schatje’, antwoordt Doc, die zijn revolver heeft getrokken.

Franks kogel schampt Docs heup, en de tandarts schreeuwt woedend: ‘Die ging er zowat dwars doorheen!’

Dan schieten Morgan Earp en Doc Holliday terug. Frank sterft in een regen van kogels.

Een halve minuut na het eerste schot is het vuurgevecht bij O.K. Corral voorbij. Er zijn 30 schoten afgevuurd. Drie cowboys liggen op straat. 

Virgil en Morgan Earp en Doc Holliday zijn gewond, en Ike Clanton is gevlucht. Wyatt Earp is de enige zonder verwondingen. 

Behoedzaam komen de burgers van Tombstone weer tevoorschijn om het bloedige strijdtoneel te bezien. Behan loopt direct op Wyatt Earp af en zegt dat hij is aangehouden.

‘Ik word vandaag niet gearresteerd’, zegt Wyatt kalm. ‘Maar ik blijf in de stad’, voegt hij eraan toe, in de wetenschap dat er een rechtszaak van zal komen.

Helft van Tombstone komt naar begrafenis

De volgende dag staan er drie open kisten in de etalage van begrafenisonderneming Ritter and Ream. Iedereen kan de gezichten van de dode cowboys zien. Een bordje vermeldt: ‘Vermoord in de straten van Tombstone’.

Bij de begrafenis bestaat de volgstoet uit 26 wagens, 300 voetgangers en een onbekend aantal ruiters. 2000 burgers betuigen hun steun. 

De Earps wonnen dan wel het gevecht, maar ze hebben veel vijanden in Tombstone. 

Naweeën voor Virgil, Morgan en Wyatt Earp

De confrontatie tussen de Earps en de cowboys was nog niet voorbij met de 30 schoten achter O.K. Corral. De vele vrienden van de doden waren razend dat de Earps niet veroordeeld werden en in de maanden die volgden was de familie Earp loslopend wild.

Op 28 december werd Virgil Earp neergeschoten in een steegje. 

Hij overleefde, maar er werd niemand veroordeeld, zelfs al werd de hoed van Ike Clanton op de plek van het misdrijf gevonden. In maart 1882 werd Morgan Earp doodgeschoten tijdens een potje poolen, en weer werd er niemand veroordeeld.

Wyatt Earp nam het recht in eigen hand. Met zijn broer Warren, Doc Holliday en zes andere revolverhelden zette hij een wraakactie op touw.

Toen Virgil, inmiddels invalide, met zijn vrouw uit Arizona wilde vluchten, wachtte een groep cowboys hen op het station van Tucson op. Er ontstond een vuurgevecht, dat slecht afliep toen ook Wyatt en zijn mannen kwamen opdagen. In het vuurgevecht kwam Frank Stilwell om.

Met de lijst met verdachten van de aanslagen op zijn twee broers als uitgangspunt ging Wyatt op pad – achtervolgd door ruim 20 hulpsheriffs die sheriff Johnny Behan had ingezet. 

De groep achtervolgers bestond uit cowboys en kleine criminelen zoals Johnny Ringo, een van de verdachten van de moord op Morgan Earp. Zij wisten Wyatt Earp en zijn groepje wrekers echter niet te vinden.

De zaak kreeg veel aandacht in de kranten, en Wyatt lag zwaar onder vuur omdat hij het recht in eigen hand nam. De openbaar aanklager in Tucson vaardigde een arrestatiebevel tegen Wyatt en vijf van zijn mannen uit, die onverstoorbaar doorgingen.

Op 22 maart 1882 bereikte Wyatt Earps bende een houthakkerskamp, waar ze de indiaan Florentino Cruz ondervroegen en doodden. Enkele dagen later stuitte de bende op een groep cowboys met een aantal van de door hen gezochte mannen. 

Opnieuw ontstond er een groot vuurgevecht – nu bij Iron Springs – waarbij Wyatt de cowboys Johnny Barnes en Curly Bill Brocius doodde. Wyatts mannen bleven ongedeerd, maar toch besloot Wyatt de zoektocht te staken.

De wrekers van Earp werden nooit veroordeeld, maar Wyatt en Doc Holliday keerden nooit meer terug naar Tombstone. Doc stierf vijf jaar later aan tbc. Wyatt leefde tot 1929. 

Lees ook

Jeff Guinn: The Last Gunfight, Thorndike Press, 2011. James Reasoner: The greatest gunfights of the American west, Berkley Books, 2003. Casey Tefertiller: Wyatt Earp, John Wiley & Sons, 1997.

Bekijk ook ...