C贸rdoba overschaduwde alle andere Europese steden

1100 jaar geleden overtrof 茅茅n Europese stad alle andere: het Moorse C贸rdoba. Met zijn 500.000 inwoners, verlichte straten en stromend water zette het Parijs en Londen weg als achtergebleven provinciestadjes.

1100 jaar geleden overtrof 茅茅n Europese stad alle andere: het Moorse C贸rdoba. Met zijn 500.000 inwoners, verlichte straten en stromend water zette het Parijs en Londen weg als achtergebleven provinciestadjes.

Shutterstock & Getty Images

In de 10e eeuw lagen de nauwe straatjes van Londen nog vol met stinkende uitwerpselen en moesten de 30.000 inwoners 鈥檚 nachts op de tast hun weg vinden. Maar C贸rdoba had toen al riolering, honderden openbare badhuizen, fonteinen en toiletten, en ziekenhuizen en bibliotheken.

De jaren tussen 750 en 1000 waren de bloeitijd van C贸rdoba, de hoofdstad van het islamitische rijk Al-Andalus. Dit rijk besloeg het hele Iberisch Schiereiland, met uitzondering van een stukje in het noordwesten.

De stad was een smeltkroes van oost en west en een levendig handelscentrum. Zijde, rijst, specerijen en parfums uit de islamitische rijken en landen nog verder naar het oosten werden volop verhandeld, en de wetenschap floreerde.

Cordoba was centrum van kennis

De kalief van C贸rdoba wilde niet onderdoen voor zijn leergierige geloofsgenoten in Bagdad, en zijn bibliotheek puilde uit van de antieke geschriften die werden vertaald en bestudeerd. De Moren hadden ook kennis van bevloeiingssystemen, geografie, astronomie en niet in de laatste plaats geneeskunde. C贸rdoba stond wijd en zijd bekend om de uiterst kundige artsen die het voortbracht.

De Moren hadden geen bezwaren tegen andersgelovigen, zolang ze zich maar aan de wet hielden. En hoewel moslims meestal de hoogste posten bezetten, konden joden en christenen het bijvoorbeeld als ambtenaar ver schoppen.

Maurerne i krig mod kristne

De Moren in Andalusi毛 vochten voortdurend tegen christelijke koningen.

漏 Wikipedia

TIJDLIJN: Spanje was 700 jaar islamitisch

De Moren hielden 700 jaar stand in Andalusi毛, tot het in 1492 geheel door christelijke koningen was heroverd.

711: De Moren komen

In 711 steekt een leger van Arabieren en Berbers 鈥 islamitische stammen uit Marokko 鈥 de Straat van Gibraltar over. In razend tempo veroveren ze het Iberisch Schiereiland, en de Visigotische heersers kunnen niets uitrichten. De nieuwe machthebbers worden Moren genoemd.

755: C贸rdoba wordt hoofdstad

Prins Abd-ar-Rahman overleeft als enige een aanslag op zijn familiedynastie in Bagdad. Hij vlucht naar Andalusi毛 en brengt in C贸rdoba een leger op de been dat afrekent met de islamitische buren. Rahman benoemt zichzelf tot emir van het zelfstandige emiraat Andalusi毛. Hij stuurt de afgehakte en ingezouten
hoofden van zijn vijanden naar zijn aartsvijand in Bagdad.

912: Emir wordt kalief

Als Abd-ar-Rahman III aan de macht komt, is het emiraat geslonken tot C贸rdoba en omgeving. Maar de jonge emir speelt zijn vijanden handig tegen elkaar uit en treedt hard op tegen opstandige elementen in zijn rijk. Hij roept zichzelf uit tot kalief, een titel die eigenlijk is voorbehouden aan de heersers van de steden Mekka en Medina.

1031: Kalifaat stort in

Het kalifaat bezwijkt aan hevige burgeroorlogen, en C贸rdoba wordt nu vanuit het nieuwe machtscentrum Sevilla bestuurd.

1086: Nieuwe machthebbers

Sevilla en C贸rdoba komen in handen van streng islamitische Berberstammen uit Marokko.

1236: C贸rdoba weer veroverd

De christelijke Ferdinand III van Castili毛 verovert C贸rdoba na een maandenlange belegering.

1492: Laatste bolwerk valt

Na 250 jaar verzet tegen de steeds sterkere christelijke buurrijken valt het laatste Moorse bastion Granada.

De Moren vormden echter geen eenheid. De eerste invasiegolf in Spanje bestond uit Arabieren en Berbers, een bergvolk uit Marokko. De spanningen tussen beide bevolkingsgroepen liepen op tot ze op het laatst te groot waren.

Het Kalifaat van C贸rdoba stortte in en Al-Andalus raakte verdeeld.

De christelijke koningen in het noorden waren weer op krachten gekomen, en La Reconquista 鈥 de herovering 鈥 begon. In 1236 viel C贸rdoba in christelijke handen, en in 1492 werden de laatste Moren verdreven.

8 bezienswaardigheden in C贸rdoba:

1. TORRE DE LA CALAHORRA

Adres: Calle Puente Romano..

De Moren slaan toe

In oktober 711 stond een leger van Arabieren en Berbers aan de rivier de Guadalquivir, met uitzicht op de stadsmuren van C贸rdoba.

Volgens de legende staken een paar aanvallers 鈥檚 nachts stilletjes de rivier over, zochten een zwak punt in de verdediging en doodden de bewakers. Toen konden ze de poort openen voor het hoofdleger. Dit was het begin van de eeuwenlange Moorse overheersing.

Het nieuwe islamitische bewind ging meteen aan de slag met het versterken van de oude Romeinse brug en de verdedigingswerken van de stad. Op de plek waar het aanvalsleger stond te wachten staat nu een toren op de fundering van de oude Moorse versterking.

Er is een tentoonstelling over de Moorse tijd van C贸rdoba, en vanaf de toren heb je een goed uitzicht op de Mezquita-moskee.

Torre de la Calahorra i Cordoba

In 711 stak een Moors leger de rivier over om de stad C贸rdoba te veroveren.

漏 Shutterstock

2. DE MOLENS

Adres: Calle Puente Romano..

Vandm酶lle i Cordoba

Het Moorse schoepenrad, dat water naar het aquaduct bracht, is gereconstrueerd.

漏 Virtual Tourist

De Moren vinden het wiel opnieuw uit

Met de komst van de Moren werd een aantal Romeinse uitvindingen in ere hersteld, zoals de watermolens, die sinds de oudheid een versmalling in de rivier benutten.

Het metselwerk is nu ingestort en het hout weggerot, maar in de Moorse tijd vermaalden grote molenstenen graan tot meel, en leidden de enorme raderen het water via een aquaduct naar de riolen en badhuizen in de stad.

De moslims brachten veel gewassen naar Spanje, waaronder de perzik, het suikerriet en de sinaasappels, die C贸rdoba nog steeds oranje kleuren.

3. MEZQUITA-MOSKEE

Adres: Calle Cardenal Herrero 1.

Plaats voor 18.000 gelovigen

De gigantische moskee La Mezquita is het allesoverheersende gebouw in de oude stad van C贸rdoba.

La Mezquita is gebouwd op de ru茂nes van een Visigotische kerk, die op zijn beurt op de resten van een Romeinse tempel was neergezet. De Moren gebruikten de oude Romeinse zuilen, maar omdat ze niet hoog genoeg waren, werden ze voorzien van twee bogen op elkaar. Dit architectonische trucje maakte van de moskee een van de beroemdste zuilenhallen ter wereld.

De moskee was al snel te klein voor de stad, en hij werd twee keer uitgebreid. In de 11e eeuw bood hij plaats aan 18.000 gelovigen en was alleen de moskee van Mekka groter. De zuilenhal is zo groot dat je er lang kunt rondlopen voordat je in de gaten hebt dat er een volledige kathedraal in gebouwd is.

Want toen de christelijke koningen C贸rdoba innamen, braken ze de moskee niet af. Ze zetten een kathedraal in het midden, en lieten de koepel door het dak steken. Gelukkig lieten ze ook grote delen van de islamitische decoraties ongemoeid, en kunnen we die nog bewonderen.

GALERIJ 鈥 Neem een kijkje in de moskee:

4. ARCHEOLOGISCH MUSEUM

Adres: Plaza de Jeronimo Paez 7.

Kalief toonde macht met keramiek

De heersers van C贸rdoba waren zogeheten Omajjaden, leden van een dynastie die in de 8e eeuw de islamitische gebieden in 茅茅n emiraat bijeengebracht hadden. In de 10e eeuw riep de emir van C贸rdoba zichzelf uit tot kalief, heerser van alle moslims.

De kalief van Bagdad was daar niet blij mee. Om zijn positie te verstevigen, liet het nieuwe kalifaat grote hoeveelheden keramiek produceren in de kleuren groen, wit en zwart.

Groen stond voor Mohammed, wit voor de Omajjaden en zwart voor de kalief. Deze en vele andere overblijfselen van de Moorse tijd zijn te zien in het archeologisch museum.

Olielampe fra det ark忙ologiske museum i Cordoba
漏 Sebastian Relster

Olielamp

Het museum bezit onder meer een goed bewaarde olielamp van 1000 jaar oud.

Keramik fra Cordoba
漏 Sebastian Relster

Keramiek

Groen, wit en zwart betekenen: 鈥楧e Omajjaden zijn nakomelingen van Mohammed en de ware kaliefs.鈥

5. SYNAGOGE

Adres: Calle de los Jud铆os 20.

Klopjacht op joden

In de steegjes van de joodse wijk van C贸rdoba klonk in de 10e eeuw het getrappel van ezelshoeven en het geroep van kooplui die in het Hebreeuws en Arabisch hun waar aanprezen. Niet-moslims mochten best in C贸rdoba wonen, zolang ze maar jizya betaalden, 茅茅n dinar per jaar. Historici denken dat joden, christenen en moslims redelijk vreedzaam naast elkaar leefden.

Maar na La Reconquista 鈥 de christelijke herovering 鈥 was dat voorbij. Synagogen werden tot kerk omgebouwd of in brand gestoken, en er is er maar 茅茅n bewaard gebleven.

Op de muren zie je de sporen van de Moors-joodse mengcultuur: Hebreeuwse teksten met islamitische versieringen.

Statue af Maimonides

Maimonides, wellicht de grootste denker van het jodendom, kwam uit C贸rdoba.

漏 Sebastian Relster & Jnordmar

6. CASA ANDALUSI

Adres: Calle de los Jud铆os 12.

Museet Casa Andalusi虂 i Cordoba

Een tentoonstelling laat zien hoe van textiel papier werd gemaakt.

漏 Sebastian Relster

Papier kwam in de plaats van gelooid leer

Volgens een 10e-eeuwse kroniekschrijver kwamen bezoekers niet naar C贸rdoba voor de mooie vrouwen of de vele juwelen, maar voor de gigantische bibliotheek 鈥 met 400.000 boeken de grootste van de westerse wereld.

De Moren brachten het papier naar Europa, waar boeken nog van gelooid leer werden gemaakt. In Casa Andalus铆 kun je het productieproces volgen: met waterkracht werden resten textiel tot een pap gemalen, geperst en gedroogd, waarna het papier klaar was.

7. ARABISCHE BADEN

Adres: Corregidor Luis de la Cerda 5.

Spa van de kalief

Een moderne betonnen trap leidt naar de kelder en brengt de bezoeker bijna 1000 jaar terug in de tijd naar de resten van de baden van de kalief.

C贸rdoba stond bekend om zijn vele openbare badhuizen 鈥 volgens 茅茅n bron maar liefst 3700. Historici schatten het aantal nu op een nog steeds indrukwekkende 600. Maar er waren er waarschijnlijk niet veel zo luxueus als dat van de kalief.

Badehus i Cordoba

In de badhuizen of hamams van C贸rdoba kun je je een paar uur lang kalief wanen.

漏 Scanpix/AKG-Images

Zijn verwarmde baden waren rijkelijk versierd en lagen onder stervormige glazen ramen in het plafond.

De kuilen waar de ketels stonden die het warme water via een buizenstelsel rondpompten zijn nog te zien. In een van de hamams of badhuizen van de stad kun je je voor eventjes kalief wanen.

Net als in de tijd van de Moren zijn er koude, lauwwarme en gloeiend hete baden, en kun je er een kopje mierzoete muntthee drinken.

8. ALCAZAR DE LOS REYES

Adres: Caballerizas Reales 1.

Alcazar de Los Reyes i Cordoba

In het koninklijk paleis beraamden Ferdinand en Isabella plannen om de Moren te verdrijven.

漏 Sebastian Relster

Martelkamer in de kelder

Volgens de overlevering wilde koningin Isabella haar onderjurk pas weer wassen als alle moslims verdreven waren uit Granada. Deze onhygi毛nische belofte zou ze hebben gedaan in het koninklijk paleis, Alc谩zar de los Reyes.

Van oorsprong was dit een vesting waar de kalief zich schuilhield bij onlusten, en waar de enorme bibliotheek van C贸rdoba zich bevond. Maar na de christelijke herovering verbleven de katholieke koningen er.

Hier planden ze de genadeslag voor de Moren en andere 鈥榟eidenen鈥. De gevreesde Spaanse Inquisitie had in de kelder onder een van de torens een verhoorkamer.

PLATTEGROND

Hier vind je de 8 bezienswaardigheden: