In 1802 kwam Hans Jonatan bij de IJslandse haven van Djupivogur aan. Helaas zijn er geen schilderijen van hem bewaard gebleven. Het dichtst bij komt een foto van zijn kleinkind Ludvik Ludviksson.

Doorbraak: Onderzoekers reconstrueren DNA van vrijheidsstrijder

Voor het eerst ooit is het wetenschappers gelukt het DNA van een dode persoon te reconstrueren zonder het stoffelijk overschot zelfs maar aan te raken.

31 januari 2018 door Pernille Mogensen

Het is niet niks waar de IJslandse verzetsstrijder Hans Jonatan om wordt herinnerd.

Hij werd in 1784 geboren als slaaf op het Caribische eiland Saint Croix, werd later verzetsstrijder in Denemarken en moest ten slotte vluchten naar IJsland, waar hij als eerste Afrikaanse bewoner van het eiland eindelijk kon leven als een vrij man.

In de toekomst zullen we ons hem ook herinneren als de eerste persoon ter wereld van wie een groot deel van het DNA in kaart is gebracht zonder dat de onderzoekers toegang hadden tot zijn lichaam.

Hans Jonatan is stamvader van groot geslacht 

Hans Jonatan reisde in 1802 vanuit de Deense hoofdstad Kopenhagen naar het havenplaatsje Djupivogur in IJsland.

Met zijn Afrikaanse wortels was hij een zeldzame verschijning op het winderige eiland – en waarschijnlijk was hij de eerste Afrikaans uitziende man die er ooit is komen wonen.

De IJslanders ontvingen hem met open armen, en samen met zijn IJslandse vrouw Katrin zorgde hij voor een geslacht dat vandaag de dag meer dan 1000 nakomelingen telt.

Huidige verwanten dragen zijn erfelijk materiaal

Met behulp van zijn huidige nakomelingen hebben onderzoekers van de universiteit van IJsland 38% van het DNA van Hans Jonatan weten te reconstrueren, al is zijn lichaam allang vergaan.

Dat schrijven de onderzoekers in een artikel dat zojuist is verschenen in het tijdschrift Nature Genetics.

Dankzij de enorme hoeveelheid informatie die IJslanders bijhouden over familieverbanden wisten de onderzoekers 788 huidige nakomelingen van Hans Jonatan op te sporen.

Hans Jonatan had een blanke vader en een zwarte moeder, en door het Afrikaanse erfelijke materiaal dat al zijn nakomelingen dragen te isoleren en te onderzoeken, zijn de wetenschappers van alles te weten gekomen over Hans Jonatan en zijn moeder.

De Afrikaanse erfenis, die met het oog niet meer te zien is maar nog wel in de genen van de nakomelingen zit, kan door de afgelegen ligging van IJsland en de schaarse genenuitwisseling met Afrika alleen maar van Hans Jonatan afkomstig zijn.

Chromosomen zijn puzzelstukjes

Bij zijn huidige nakomelingen hebben de wetenschappers 593 chromosoombrokjes gevonden die allemaal van de voormalige slaaf moeten stammen.

De brokjes zijn volgens de onderzoekers een soort puzzelstukjes, en als je ze in elkaar puzzelt, krijg je 38% van het DNA van Hans Jonatan.

Moeder kwam uit West-Afrika

De wetenschappers hebben de vele chromosoombrokjes vergeleken met een aantal grote internationale databases, die de genetische eigenschappen koppelen aan bepaalde streken op aarde.

Daarbij is gebleken dat Hans Jonatans moeder – de slavin Emilia Regina – uit West-Afrika kwam.

Hans Jonatans unieke wortels en de uitstekend gedocumenteerde stambomen van IJsland hebben het de wetenschappers mogelijk gemaakt om het erfelijk materiaal in kaart te brengen puur op basis van zijn huidige verwanten. Maar in principe zal het in de toekomst mogelijk zijn om het DNA van iedereen overal ter wereld in kaart te brengen zonder ook maar een stoffelijk overschot aan te raken.

Hans Jonatan kwam vrij in IJsland

Op IJsland staat Hans Jonatan vandaag de dag bekend als de man die zichzelf heeft gestolen.

Hij werd in 1784 geboren uit een Afrikaanse moeder en een Europese vader op het Caribische eiland Saint Croix, dat destijds een Deense kolonie was.

Als kind belandde hij in Kopenhagen, waar hij als slaaf in dienst was van de familie Schimmelmann, die net Saint Croix had verruild voor de Deense hoofdstad.

In 1801 meldde hij zich als soldaat bij de Deense marine en nam hij deel aan een van de beroemdste zeeslagen uit de geschiedenis van Denemarken, de Zeeslag bij Kopenhagen.

Zijn inzet was zo heldhaftig dat de Deense kroonprins Hans Jonatan daarna uitriep tot vrij man.

Maar daar kon zijn meester zich niet in vinden, en tijdens een rechtszaak kreeg mevrouw Schimmelmann de toezegging van de rechter dat Hans Jonatan haar eigendom bleef.

Met de hulp van zijn vrienden in Kopenhagen vluchtte Hans Jonatan daarop naar IJsland, waar hij eindelijk zijn vrijheid hervond.

Bekijk ook ...