Staalpact met de nazi’s

Het bezoek overtuigde Mussolini ervan dat de nazi’s onoverwinnelijk waren en een voorbeeld om na te volgen. Daarom voerde hij in 1938, tot verdriet van zijn joodse minnares, anti-joodse wetten in, zoals die al in Duitsland golden.

In mei 1939 sloten Mussolini en Hitler het Staalpact, dat de twee landen verplichtte elkaar te helpen, mochten er ‘gewapende verwikkelingen’ met derde landen zijn. Het verbond zou voor Mussolini en heel Italië noodlottig blijken.

Al voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog stonden veel Italianen sceptisch tegenover de vriendschap met de Duitsers. Ze vreesden dat Hitlers gedram over Krieg en Lebensraum werkelijkheid zou worden en Italië in de ellende zou storten. Ze kregen gelijk.

Al had Il Duce Hitler laten weten dat Italië nog niet klaar was om ‘voor eind 1942’ ten strijde te trekken, de Führer was niet van zins zo lang te wachten.

Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen, waarna Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog verklaarden. De Tweede Wereldoorlog was begonnen, maar ondanks het Staalpact aarzelde Mussolini om mee te doen.

Pas toen de Duitsers in mei 1940 België, Nederland en Frankrijk onder de voet liepen, stelde hij vast dat Italië maar beter op de zegekar kon springen, wilde het land ook een stukje van de taart kunnen bemachtigen.

Opperbevelhebber Pietro Badoglio waarschuwde Mussolini dat het leger volkomen onvoorbereid was en onvoldoende uniformen en wapens had. Maar Mussolini wuifde die bezwaren weg en verzekerde hem dat de oorlog komende september al voorbij zou zijn.

‘Een paar duizend doden zijn er maar nodig, en dan kunnen we als oorlogvoerende macht gewoon aan de vredes­besprekingen deelnemen’, zei Mussolini heel eigenzinnig.

In juni 1940 beval hij zijn troepen Frankrijk aan te vallen.

Italiaanse inzet is een lachertje

Mussolini’s loopbaan als krijgsheer werd een fiasco. Hij begon zware offensieven in het Middellandse Zeegebied, maar overal dolf Italië het onderspit. In Egypte versloeg een veel kleinere legermacht de Italianen, en in Griekenland kon alleen een substantiële Duitse inbreng de totale vernedering voorkomen.

Nederlagen volgden elkaar op en Mussolini’s ster daalde. De Italianen leden honger en er was gebrek aan van alles, van geneesmiddelen tot kleren. Aan het front vochten de soldaten met ondeugdelijk materiaal, zonder stafkaarten en onder waardeloze leiding. Bovendien geloofden ze niet in de zaak waarvoor ze vochten. Tienduizenden gaven zich over, velen zonder slag of stoot.

Het kwam niet bij Mussolini op dat uitgerekend híj verantwoordelijk was voor al deze rampen. Hij schoof de schuld af op zijn officieren en voerde zuiveringen door. De dictator was zeer wispelturig en beloofde de Italianen de ene dag een snelle overwinning, om de dag erna zijn landgenoten uit te maken voor ‘een stelletje schapen’ en ‘een bloedeloos en nietswaardig volk’.

In augustus 1941 kwam bij een vliegtuigongeluk zijn zoon Bruno om, en had Mussolini bovendien te kampen met hevige maagpijn en haaruitval. Vanwege zijn glimmende, gladde schedel werd hij in de volksmond ook ‘provolone’ genoemd, naar een kogelrond, gelig kaasje. Al met al was het ontzag voor de eens zo machtige leider danig tanende.

Op 10 juli 1943 landden er al geallieerde troepen op Sicilië, en daarmee was duidelijk dat Italië verloren had.

Twee weken later riep de leiding van de fascistische partij een crisisvergadering bijeen in het Palazzo Venezia in Rome. Mussolini trad ondanks helse maagpijn strijdvaardig aan en hield een urenlange toespraak waarin hij zich hakkelend verdedigde tegen de stroom van kritiek. Het hielp hem niet: na een stemming werd Il Duce uit zijn ambt gezet, een besluit dat koning Victor Emanuel III bekrachtigde.´

‘U bent de meest gehate man van Italië’, zei de koning tegen Mussolini, die werd gearresteerd en opgesloten in een leeg skihotel op twee kilometer hoogte in het Gran Sasso-gebergte.

Hier, in deze zoals de ex-Duce het noemde ‘hoogst gelegen gevangenis’, verdiepte hij zich in de werken van Nietzsche en schreef hij brieven, onder andere aan zijn vrouw: ‘21 jaar lang heb ik aan één stuk door gewerkt, onzelfzuchtig, onvoorwaardelijk trouw aan Italië’, en ‘mijn geweten is rein’.

• Vorige Pagina 4 van 5 Volgende