Mussolini noemde Hitler een aap

In 1925 schafte Mussolini de persvrijheid af en verbood andere partijen dan zijn eigen. Daarnaast startte hij een aantal campagnes om de landelijke economie, maar vooral ook zijn eigen aanzien op te krikken.

Overal werden woningen, openbare gebouwen en wegen gebouwd, en in korte tijd vervijfvoudigde de tarweopbrengst, zodat Italië niet meer afhankelijk was van invoer. Moerassen werden ontwaterd en bossen gerooid, waardoor de boeren meer landbouwgrond kregen. Het lukte Mussolini echter niet om de armoede in Zuid-Italië terug te dringen of het bevolkingscijfer te laten stijgen.

Met het oog op toekomstige aanwas van de krijgsmacht was voorlichting over geboortebeperking verboden. Ook kwamen er belastingaftrek voor vrij­gezellen en lage belastingen voor gezinnen met meer dan vijf kinderen. Moeders met zeven kinderen kregen een medaille, die Il Duce graag zelf opspeldde voor het oog van de camera.

In de media en op posters werden de Italianen met propaganda bestookt. ‘Door Mussolini rijden de treinen weer op tijd’, en ‘Mussolini heeft altijd gelijk’, luidden enkele leuzen, en op foto’s, ansichten en in films was hij in alle poses te zien: Mussolini trimt, Mussolini droogt zich af na het zwemmen, Mussolini helpt een boer bij de oogst, Mussolini skiet, rijdt, vliegt en speelt viool.

Vanaf balkons hield hij vlammende toespraken, luid toegejuicht door zijn betoverde gehoor. Door schetterende luidsprekers op markten en pleinen konden de Italianen zelfs in de meest afgelegen kroegjes op de hoogte blijven.

Niets kon zijn zegetocht stoppen, en het succes steeg hem naar het hoofd: hij droomde ervan het Romeinse Rijk te doen herleven, met zichzelf in de rol van keizer Augustus. Rome moest op de schop om de erfenis van die gouden tijd en de herrijzenis van het rijk tot uitdrukking te brengen.

‘Over vijf jaar zal Rome een wonder van schoonheid zijn in de ogen van alle volken. Groot, geordend, machtig’, aldus zijn nieuwjaarstoespraak in 1925. De Italianen verafgooddden hun sterke man. Elk jaar ontving hij wel 200.000 brieven van aanhangers, onder wie een tienermeisje dat hem toevertrouwde dat zij voor het eerst naar het altaar gegaan was. ‘Ik werd vervuld van de hoop om Jezus en Il Duce tegelijk te mogen ontvangen’, schreef ze, en vervolgde: ‘Jullie zullen beiden op mijn tong rusten, en in mijn armzalig hart wonen. Wat een genot.’

Maar Jezus, of liever gezegd, de Kerk, was Mussolini’s zwakke plek. De propaganda had er dan wel toe geleid dat Il Duce op ieders lippen was, de paus had in de meeste harten een speciaal plekje. Paus Pius XI was de enige andere man met echte macht in het land, een geducht tegenstander met wie je beter op goede voet kon staan.

Z’n hele leven was Mussolini ervan overtuigd dat geloof huichelarij was, en als jongeman noemde hij katholieke priesters honend ‘zwarte microben’. Maar de situatie was veranderd: Mussolini had de pauselijke steun nodig om zijn macht te versterken, en tijdens een plechtigheid in het Lateraanse paleis in Rome tekenden hij en Pius XI in 1929 een verdrag. De paus kreeg het Vaticaan als staat, in ruil voor erkenning van Italiës soevereiniteit. Het katholicisme werd de staatsgodsdienst, met verplicht godsdienstonderwijs op school. Zo verzekerde Mussolini zich van pauselijke steun voor zijn bewind.

‘De voorzienigheid heeft hem ons gezonden’, sprak Pius XI over de dictator, die in zijn ogen Italië aan God terug had gegeven, en God terug aan Italië.

Met rust aan het thuisfront kon Mussolini zijn blik naar buiten richten. Om zijn rijk uit te breiden moest de Middellandse Zee weer een Italiaanse zee worden. Het doelwit voor zijn eerste veroveringstocht was Abessinië, in Oost-Afrika. Op 3 oktober 1935 deelde de dictator mee dat ‘niet alleen een leger, maar een volk van 44 miljoen zielen’ over de grens van Abessinië rolde.

De strijd was ongelijk en bijzonder wreed. Met hun oude geweren, zwaarden en speren konden de Abessijnen zich niet verweren. De Italianen vielen hen aan met bommenwerpers, gifgas, tanks en mitrailleurs. Na acht maanden kon Mussolini zijn zege en de weder­opstanding van het rijk vieren. Mussolini stond sterker dan ooit toen de Spaanse burgeroorlog het jaar erop, in 1936, uitbrak. Alle Italianen stonden achter hem toen hij een troepenmacht van 70.000 man stuurde om de opstandige generaal Franco te helpen.

Ook Duitsland steunde de fascisten daar, zodat Mussolini en Hitler er zij aan zij vochten. Hitler was overigens een van de weinige staatshoofden die Italiës verovering van Abessinië erkend had.

De twee hadden elkaar in 1934 in Venetië ontmoet. Hitler bewonderde Mussolini en noemde hem een ‘briljant en weergaloos staatsman’. De bewondering was bepaald niet wederzijds. In besloten kring betitelde Mussolini de Führer als ‘een loodgieter in regenjas’, ‘een vastgelopen grammofoonplaat’, en ‘een domme kleine clown’. Hij gaf ook af op de ideologie van ‘de zwetsende aap’, die hij ‘100% racistisch’ noemde. In november 1936 klonk een heel ander geluid. Toen maakte Mussolini gewag van ‘de as Rome-Berlijn’, waar ‘alle Europese landen die vrede willen, omheen kunnen draaien’.

In september van het jaar daarop bezocht hij Duitsland voor het eerst officieel, waar hem de gebeurtenis van zijn leven wachtte. In een poging indruk op Il Duce te maken hadden de nazi’s hun propaganda-apparaat op volle toeren laten draaien. Berlijn stond op zijn kop, Mussolini stond paf van de enorme parades met oneindig lange stoeten soldaten en een menigte van 800.000 man, die ondanks regen en onweer bijeen was gekomen om hem aan te horen.

Voor de opgetogen Duitsers benadrukte Mussolini nog eens de ideologische verwantschap tussen fascisten en nazi’s en stelde hij vast dat ‘Duitsland en Italië de grootste en waarachtigste democratieën ter wereld’ waren.

• Vorige Pagina 3 van 5 Volgende