Gevangenen zorgvuldig uitgezocht

Najaar 1943 werd hij overgeplaatst naar concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Daarvoor had hij aan het oostfront gevochten en het IJzeren Kruis gekregen voor zijn moed. Oorlogsheld Mengele werd met respect in Auschwitz begroet, maar de andere officieren merkten snel dat de nieuwe arts anders was.

Mengele was opvallend ijverig in zijn werk en altijd bezig met een of ander geheimzinnig project. Bovendien dronk hij bijna nooit alcohol, zelfs niet als het zijn beurt was om ‘die Selektion’ – de selectie – uit te voeren. Steeds als er een nieuwe, overvolle trein gevangenen arriveerde moesten de kampartsen bepalen welke gevangenen bleven leven en welke naar de gaskamer moesten. De taak was uitermate onpopulair en de rol als heerser over leven en dood vrat zo aan de artsen dat ze naar de morfine, ether en sterkedrank grepen. Velen waren zo ver heen dat ze op het perron amper op hun benen konden staan.

Zo niet Mengele. Hij meldde zich vaak vrijwillig en voerde ‘die Selektion’ enthousiast uit, terwijl hij een klassiek deuntje floot. Vaak sprong hij fanatiek tussen de gevangenen en pikte er één
of meer uit voor zijn laboratorium. Om er zeker van te zijn dat hij geschikte gevangenen kreeg, verscheen hij ook op zijn vrije dagen op zijn werk.

Mengele was nog steeds gedreven door het brandende verlangen een erkend wetenschapper te worden. ‘U bent een middelmatig academicus, meneer Mengele, maar vlijtig en volhardend. Misschien kunt u over twintig jaar professor aan een van de kleinere universiteiten van Duitsland worden,’ had een van Mengeles professoren gezegd. Maar Mengele kon niet wachten; hij wilde zijn ouders en de rest van de familie Mengele laten zien dat hij zijn doel had bereikt. Hij werkte nu voor zijn ras.

Al zijn vrije tijd zat hij in zijn laboratorium, waar hij zijn gevangenen ‘onderzocht’. Auschwitz fungeerde als een enorm laboratorium met onbeperkte toegang tot onderzoeksmateriaal, en vaak zat Mengele tot diep in de nacht te werken – bezig met rapporten schrijven of turend door zijn microscoop.

Het antwoord lag bij tweelingen

Uit de pas aangekomen gevangenen zocht Mengele verlamden, gebochelden en misvormden uit voor zijn proeven. Het doel was te onderzoeken hoe deze misvormingen ontstonden en
hoe ze te elimineren waren, zodat het arische ras zuiver en sterk bleef.

Het meest enthousiast was hij als er in de veewagens tweelingen zaten. Volgens Mengele konden tweelingen antwoord geven op de vraag hoe het Germaanse ras de wereld kon veroveren. Door ze te bestuderen en proeven met hen te doen wilde hij een manier vinden om tweelinggeboortes bij Germaanse vrouwen te bevorderen, zodat het arische ras sneller zou groeien dan andere.

Hij was er vooral door gefascineerd dat de ene helft van een tweeling sterk en goed geproportioneerd kon zijn, maar de andere zwak en misvormd. Hij probeerde het antwoord te vinden door tweelingen een gemeenschappelijke bloedsomloop te geven: hij verbond hun aderen met elkaar. Soms ging hij nog een stap verder, zoals de gevangene Vera Alexander getuigt:

‘De SS’ers namen twee kinderen, Tito en Nino, mee. Een van hen had een bochel. Twee, drie dagen later bracht een SS’er ze terug. Ze waren er vreselijk aan toe. Het kind met de bochel was aan het andere vast­genaaid, de ruggen tegen elkaar, en ook hun polsen waren aan elkaar genaaid. Ze stonken vreselijk naar koudvuur.’

Mengele was ook gefascineerd door de gedachte blauwe ogen te creëren en voerde ontelbare proeven uit om de kleur van de iris te veranderen. Zo liet hij ooit 36 kleine kinderen uit een gevangenenbarak halen en verf in hun bruine ogen spuiten. De meesten van hen werden direct blind, maar blauwe ogen kregen ze niet en Josef Mengele stuurde ze naar de gaskamer.

Verschuer, een toonaangevend rassenideoloog in nazi-Duitsland, inspirator van Mengeles tweelingproeven.

Een wand vol ogen

Andere keren leek hij meer geluk te hebben: ‘In juni 1943 liep ik een ruimte in het zigeunerkamp van Birkenau binnen,’ vertelde dokter Vexler Jancu. ‘Er stond een tafel vol ogen, allemaal met een nummer en letter. Ze waren lichtgeel, knalblauw, groen en paars.’

Gevangene Vera Kringel had net zo’n ervaring toen ze in Mengeles privélaboratorium op een dag een hele wand vol ogen zag. ‘Ze waren met spelden vastgeprikt, als vlinders. Ik dacht dat ik dood was en in de hel was beland.’

• Vorige Pagina 2 van 3 Volgende