God zou zijn volk helpen

Hoe de jonge Jezus over de Romeinen dacht, weten historici niet. In de betrouwbare informatie die er over zijn leven is, is Jezus al eind 20. Toen puilde Palestina uit van de religieuze groeperingen die revolutie predikten. Volgens de Joodse traditie zou God Zijn volk altijd helpen, zolang het hem trouw bleef. Daarom ging het verzet tegen de Romeinen samen met een religieuze opleving. De hoop op een nieuwe, sterke koning was gebaseerd op een profetie uit de Heilige Schrift over een man die ‘de slangenkop zou verpletteren’ en de vrijheid en welvaart van de Joden zou herstellen.

Overal in Palestina kondigden lekenpredikers de komst van de Messias en de verlossing door God aan. Hun boodschap was aanlokkelijk en velen voelden zich aangetrokken tot de vaak charismatische figuren die de religieuze bewegingen leidden. Ook Jezus liet zich meeslepen. Toen hij achter in de 20 was, sloot hij zich aan bij een man die onder de naam Johannes de Doper bekeringswerk deed in Palestina.

Johannes de Doper ging volgens het evangelie als een asceet gekleed in een kameelharen jas, met een leren riem om zijn middel, en hij leefde van ‘sprinkhanen en wilde honing’. Naar onze maatstaven was Jezus’ leermeester en inspiratiebron een extremist. In de preken die hij voor Jezus en andere volgelingen hield, ontpopte Johannes zich als een compromisloos man. Gods koninkrijk was nabij, zei hij, en hij wees onwaardige volgelingen af en maakte ze uit voor addergebroed.

Ze konden terugkomen als ze hun zonden betreurden. Hij stelde hoge eisen aan hun saamhorigheidsgevoel: ‘Wie twee stel onderkleren heeft, moet delen met wie er geen heeft, en wie eten heeft moet hetzelfde doen’ (Lucas 3:11). Het zou hun slecht vergaan als ze niet de juiste weg zouden kiezen. Bereid je voor op het laatste oordeel, zei hij:
‘Iedere boom die geen goede vruchten draagt, wordt omgehakt en in het vuur geworpen.’

Loopbaan van Jezus duurde maar een jaar

Volgens het evangelie werd Jezus door Johannes gedoopt. Voor een tempel­bezoek wasten de Joden zich altijd, maar Johannes introduceerde de doop als een
overgang naar een nieuw, godvrezender leven. Hij dompelde ze onder in de Jordaan.

Snel na zijn doop begon Jezus zelf te preken in Galilea. Zoals vele andere toenmalige predikers trok hij van stad naar stad en sprak hij in de plaatselijke synagogen, waar mensen elkaar troffen, samen aten en discussieerden.

De onderzoekers weten niet hoe Jezus eruitzag of hoe hij sprak, maar wel dat zijn moedertaal Aramees was. Zijn sprekerstalent en charisma trokken al gauw volgelingen aan die met hem rondtrokken. Volgens de Bijbel lieten zij hun leven, familie en werk achter zodra ze Jezus zagen, maar geschiedkundigen menen dat Jezus al een zekere bekendheid genoot toen hij bij het Meer van Galilea de eerste volgelingen tegenkwam: de vissers Simon en Andreas lieten hun netten in de steek om samen met Jezus ‘mensenvissers’ te worden.

Niemand weet hoe lang Jezus in deze periode heeft gepredikt, maar historici schatten dat het niet meer dan een jaar geweest moet zijn. Alles wijst erop dat de beweging niet heel goed georganiseerd was. Jezus en zijn leerlingen leefden van dag tot dag, sliepen waar ze onderdak kregen en aten waar ze van een maaltijd werden voorzien. Als Jezus langer dan een jaar rondgetrokken had, zou hij het wel beter hebben geregeld, denken zij. Ze wijzen erop dat
Jezus en zijn leerlingen arm waren en zich niet veel langer konden redden zonder inkomsten.

Romeinse kritiek was mild

Kort na Jezus’ doop pakten de Romeinen Johannes de Doper op en stelden hem terecht. Volgens het evangelie had hij de plaatselijke vorst van onzedelijkheid beticht, maar volgens historicus Jose­phus werd Johannes gedood omdat zijn uitgesproken meningen en sprekerstalent een bedreiging vormden voor de Romeinen, en dat lijkt logischer. Ze wisten hoe explosief godsdienst voor de politiek kon zijn en Johannes’ beloften van een rijk Gods leken een oproep tot rebellie.

Niets wijst erop dat de Romeinen nerveus werden van Jezus. Was dat zo, dan hadden ze hem zo een halt kunnen toeroepen. De boodschap van Jezus was op veel punten dezelfde
als die van Johannes: Gods koninkrijk is nabij en de tijd is gekomen om je te bekeren en Zijn boodschap te volgen. Net als Johannes had Jezus een sociale boodschap: iedereen in Gods rijk is gelijk, dus moeten hier op aarde dezelfde regels gelden. De mens dient God het meest als hij de zwakkeren in de samenleving helpt.

Ook op andere gebieden zette Jezus zich af tegen de gevestigde orde. Toen zijn familie, volgens het evangelie van Marcus, probeerde hem uit deze beweging te halen, omdat ze vermoedden dat hij ‘buiten zichzelf was’ – dus psychisch niet in orde – verbrak hij alle contact. Hij wees ze af en noemde zijn leerlingen zijn echte familie. Dit was natuurlijk vreselijk voor zijn familie, en ook tamelijk ongepast in een samenleving die vasthield aan het gebod je ouders te eren.

Verder was Jezus heel relaxed. Hij hield van lekker eten en een glas wijn in goed gezelschap, kennelijk in die mate dat zijn tegenstanders hem een immorele bon vivant vonden. ‘Want toen Johannes (de Doper, red.) kwam, en niet at en dronk, zei men: “Hij is door een demon bezeten.” Nu is de Mensenzoon gekomen, hij eet en drinkt wel, en nu zegt men: “Kijk toch eens, wat een veelvraat, wat een dronkaard”, zegt Jezus, die kennelijk de vergelijking met de ascetische Johannes zat is (Matteüs 11:18-19).

Politiek gezien was Jezus niet heel gevaarlijk, hoewel hij de Romeinen op een slimme manier bekritiseerde en belachelijk maakte. Zijn preken zaten vol verwijzingen naar het verschil tussen het aardse en het hemelse rijk, waarbij het aardse – voor de Joden synoniem met het Romeinse Rijk – als slecht, onrechtvaardig en oppervlakkig werd voorgesteld, totaal tegengesteld aan het rijk van God.

Een voorbeeld van die indirecte kritiek staat in het evangelie van Marcus, wanneer Jezus boze geesten uit een man moet verdrijven. Hij stuurt de geesten naar een kudde varkens, die zich hierna van een rots stort. Als Jezus de geesten naar hun naam vraagt, antwoorden ze: ‘Legioen is mijn naam, want we zijn met velen.’ Volgens Bijbelonderzoeker John Dominic Crassan, die zich zeer intensief met de historische figuur van Jezus heeft bezig­gehouden, kan deze passage opgevat worden als een anti-Rome-parabel, omdat ‘legioen’ een openlijke verwijzing was naar de Romeinse legioenen. Tegen deze achtergrond geeft het verhaal, dat eindigt met het verdrinken van de onreine varkens, scherpe kritiek op de bezettingsmacht, goed verpakt in een betrouwbaar verslag van een wonderbaarlijke genezing.

Op dezelfde manier beantwoordde Jezus een vraag over de Joodse belastingbetaling aan de Romeinen. ‘Geef wat van de keizer is aan de keizer, en geef aan God wat God toebehoort’, aldus Jezus. Een dubbelzinnige repliek, want wat kan voor een ware gelovige aan de keizer toebehoren wat niet van God is?

• Vorige Pagina 2 van 3 Volgende