De ergste Tour ooit: Spijkers en glasscherven op de weg

In de derde etappe gaat het peloton door de stad Nîmes, niet ver van de Middellandse Zee. De uit de race gehaalde Ferdinand Payan komt uit deze contreien. Wanneer de renners het centrum naderen en het Romeinse amfitheater boven de rode daken zien opdoemen, worden ze door een horde opgewonden toeschouwers luid toe­geschreeuwd: ‘De Tour zal nooit door Nîmes gaan!’ Al snel ontwaart de kopgroep spijkers op de weg, en verderop glasscherven. Verschillende renners krijgen een lekke band. Maar het peloton rijdt door. Vanuit de smalle kronkelige straatjes gooit iemand een steen en dat is het startsein. De menigte stort zich op de weg en valt de renners aan. Maar deze keer zijn de commissarissen voorbereid en ze vuren onmiddellijk waarschuwingsschoten af. Het gepeupel trekt zich terug.

De Tourleiding weet nu hoe te handelen en de dagen erna zit de organisatie in de volgauto’s klaar met geladen pistool. Ook de politie is gemobiliseerd.

De ongeregeldheden trekken veel belangstelling en L’Auto verkoopt geweldig, al vraagt hoofdredacteur Henri Desgrange zich wel af welke krachten hij in vredesnaam heeft ontketend. De vierde etappe verloopt zonder noemenswaardig geweld, en de hoofdredacteur haalt opgelucht adem.

Lucien Pothier wint in Bordeaux. Bij daglicht zelfs, want de etappe was maar 268 kilometer. Ook de vijfde etappe blijft relatief rustig, de favoriet voor de ritzege Aucouturier wint in Nantes.

Tour de France wordt doodverklaard

De Tourleiding heeft de controle terug en de zesde etappe naar Parijs verloopt weliswaar met protesten langs de kant, maar zonder geweld. In het algemeen klassement leidt Maurice Garin met de paar seconden die hij in de eerste etappe op Pothier won, maar de fanatieke Garin is hier niet tevreden mee. Op het vlakke stuk naar Parijs valt hij aan en hij bereikt zes minuten voor de nummer twee de finish. Een uitgelaten mensenmenigte verwelkomt hem in Parijs. Twee Touroverwinningen uit twee.

De Tourcommissarissen zijn minder enthousiast. Wat zij weten zal de reputatie van de Tour bezoedelen en de Franse wielerhelden van het voetstuk doen vallen waar de redactie van L’Auto hen op heeft geplaatst. De Franse journalist Michel Nicolini zei er jaren later over: ‘Als de organisatoren hun beslissing al onmiddellijk na de finish hadden genomen, waren ze gelyncht.’

De commissarissen nemen daarom de tijd en gaan in conclaaf met de Franse wielerbond, de Union Vélocipédique de France. Ze besluiten de zaak voor een tijdje in de ijskast te zetten om de gemoederen te laten bedaren.

Pas eind november 1904 komt de Tour zelf met een rapport. Maar liefst 29 renners zijn uit de uitslag geschrapt en worden langdurig geschorst. Daardoor wordt de 20-jarige Henri Cornet de nieuwe, officiële winnaar. Hij is nog steeds de jongste winnaar ooit.

Een paar dagen later brengt de Franse wielerbond eveneens een rapport uit. Ook daarin staat dat Maurice Garin niet langer de winnaar is, en bovendien is de hele top vier gediskwalificeerd. Het publiek is geschokt en sportjournalist en Touroprichter Henri Desgrange vreest dat dit het einde van de Tour betekent.

‘De Tour de France is dood. Ik ben bang dat deze tweede editie de laatste is. De Tour gaat ten onder aan zijn eigen succes, aan de blinde hartstocht die erdoor is ontketend en aan de streken en het bedrog van onwetenden en kwaadwillenden’, schrijft hij in L’Auto.

Bewijzen verdwenen spoorloos

Waarom winnaar Maurice Garin en de 28 anderen precies zijn gediskwalificeerd, is nooit bekendgemaakt. Maar de beslissing was gebaseerd op uitspraken van getuigen. Meerdere ooggetuigen
zagen renners de trein nemen, in een auto meerijden of aan een auto hangen. Jarenlang lag de documentatie achter slot en grendel, en toen de Duitsers in 1940 Frankrijk binnenvielen, werden de papieren ijlings naar Zuid-Frankrijk vervoerd. Daar verdwenen ze. Garin heeft tot aan zijn dood in 1957 altijd volgehouden dat hij onschuldig was.

In L’Auto schreef oprichter van de Tour Henri Desgrange: ‘Ons wacht de grote, morele verplichting om de wielersport weer op orde te brengen. En dat kan alleen de Tour de France.’

• Vorige Pagina 2 van 2