De allerergste Tour de France ooit

De Fransman Maurice Garin roept zelfbewust luid naar de Franse verslaggevers die zich rondom hem hebben verzameld:

‘Als ik vóór Parijs niet wordt vermoord, ga ik de Tour winnen.’

De wielerster won het jaar daarvoor, in 1903, de eerste Tour de France en is zojuist als eerste in Lyon over de eindstreep gegaan, na de 467 kilometer lange eerste etappe van de Tour de France 1904. Garin is ontzet: de renners werden voortdurend aangevallen door gewelddadige types, die vooral de koplopers probeerden tegen te houden. Door deze wantoestanden dreigt de Tour de France, die nog maar net bestaat, alweer ter ziele te gaan.

En het leek juist zo goed te beginnen. Meteen in de eerste etappe vindt er een belangrijke demarrage plaats, waarmee het publiek op zijn wenken wordt bediend. Titelverdediger Maurice Garin en Lucien Pothier maken zich los van het peloton en werken goed samen in de eerste etappe van Parijs naar Lyon. Onder de hete Franse zon trappen ze als bezetenen op hun geavanceerde racefietsen van 25 kilo. Het zal nog uren duren voor de renners kunnen rusten na hun rit over de abominabele Franse wegen. De twee rekenen er niet op voor het donker de finish te bereiken.

Maurice Garin – hij kwam als eerste over de streep, maar won niet.

Henri Cornet – niet als eerste over de streep, maar hij won toch.

Sterren mogen de regels breken

Halverwege de rit, ver van de officiële bevoorrading, krijgt Garin de hongerklop. Hij legt contact met de volgauto en dreigt zich terug te trekken als hij geen hulp krijgt. Dat is tegen de regels, maar omdat Garin het jaar daarvoor de eerste Tour heeft gewonnen, is hij belangrijk voor de publiciteit. Hij krijgt proviand.

Na 16 uur fietsen over de stoffige zandwegen gaat de zon onder. Uit het donker doemt naast de twee renners een auto op. Vier gemaskerde mannen kijken naar de uitgeputte renners. Als deze omkijken, vallen de mannen hen aan. De renners kunnen de klappen maar net ontwijken. Met grote moeite houden ze het tempo vast, al volgt de auto hen kilometers lang terwijl de belagers schreeuwen, dreigen en proberen hen van de weg te duwen. Garin en Pothier slingeren gevaarlijk over de weg, en blijven maar met moeite overeind. Als er een officiële volgauto nadert, slaan de belagers op de vlucht. Dit is nog maar een voorproefje van wat de renners in deze Tour de France te wachten staat. Beide mannen zijn ervan overtuigd dat de overvallers worden betaald door hun concurrenten.

Op hetzelfde moment rijdt de Fransman Pierre Chevallier uren achter hen, helemaal in de staart van het peloton. Meermalen wordt hij op achterstand gezet, maar aldoor komt hij verrassend terug. Vals spelen is in het donker gemakkelijk. Welwillende mensen uit de buurt geven hem een lift in hun auto.

Tourcommissaris trekt zijn pistool

Maurice Garin heeft de eerste etappe gewonnen, een paar seconden voor Pothier. Maar die avond klaagt een van de andere favorieten, Hippolyte Aucouturier, boos bij de Tourleiding dat hij constant werd belaagd door concurrenten. Steeds opnieuw botsten renners tegen hem aan, zodat hij ten val kwam.

De verhalen zijn voer voor de schrijvende pers nu het grote publiek belangstelling krijgt voor de Tour. De Tour de France is in Frankrijk al heel populair. Het blad L’Auto, de officiële organisator van de Tour, beleeft gouden dagen met een fors gestegen oplage, en in het hele land verheugen de mensen zich erop de renners door hun geboorteplaats te zien rijden. Maar nu bereiken geruchten over onregelmatigheden elke uithoek van de republiek, en als een smeulend vuurtje verspreidt de woede zich over het land, met dramatische gevolgen.

De tweede etappe gaat over de Col du Grand Bois bij St. Etienne. Een steile klim van 12 kilometer, voorafgaand aan de Alpen. Gemiddelde stijging 5,2%, hoogste top op 1161 meter. Een grote schare toeschouwers wacht boven in spanning. Ze hebben over het bedrog gehoord en als de renners de top naderen, klinken de kreten: ‘Weg met Garin! Leve Fauré! Dood aan alle anderen!’

De menigte blokkeert de weg en de renners moeten afstappen. De mensenmassa steunt loyaal de plaatselijke held Antoine Fauré, die als enige mag doorrijden. Verschillende mannen gaan met knuppels Maurice Garin te lijf.

Al gauw wordt het geluid van een motor hoorbaar en in de volgende haarspeldbocht komt een volgauto in zicht. Als Tourcommissaris Georges Lefèvre ziet wat er gebeurt, ontsteekt hij in woede. Hij grijpt in een opwelling zijn pistool en vuurt over de menigte heen. Bij het geluid van de schoten en de aanblik van de opgewonden Tourcommissaris trekken de geweldplegers zich terug. Onder een scheldkannonade vervolgen de renners hun weg over de berg.

Een grote groep renners zoekt elkaar op tijdens de lange afdaling en blijft de volgende 250 kilometer bij elkaar. Hippolyte Aucouturier wint de massasprint in Marseille nipt. Wonderlijk genoeg is hij niet meer gevallen na zijn klacht de vorige dag.

’s Avonds wordt de onbekende Ferdinand Payan gediskwalificeerd omdat hij zich heeft vastgehouden aan een auto­.

De gele trui

De herkomst van de leiderstrui is onzeker. Tourwinnaar Philippe Thys meldde dat hij er in 1913 een kreeg, maar de eerste officiële trui ging pas in 1919 aan.

De renners passeerden op topsnelheid het enthousiaste publiek en waren niet van elkaar te onderscheiden. De leider van het algemeen klassement kreeg daarom een groene band om zijn rechterarm.

De Belgische renner Philippe Thys won de Tour in 1913, 1914 en 1920. Hij vertelde in 1957 dat Tourdirecteur Henri Desgrange hem in 1913 overhaalde om een gekleurd shirt aan te doen, zodat iedereen hem als leider kon herkennen. De dichtstbijzijnde winkel had alleen een geel T-shirt, dus dat werd het.

Niemand kan Thys’ woorden bevestigen, maar historici denken dat het verhaal klopt. In de officiële annalen van de Tour krijgt de Fransman Eugène Christophe de eer van de eerste gele trui in 1919.