Jacob en Wilhelm Grimm werden bij toeval sprookjesschrijvers voor kinderen. 

© Bridgeman Images

Verboden voor kinderen: zo heftig waren de sprookjes van de gebroeders Grimm

We vertellen onze kinderen verhaaltjes over prinsessen en heksen voor ze gaan slapen. Maar toen de gebroeders Grimm hun eerste sprookjes uitgaven in 1812, spatte het bloed van de pagina’s.

9 oktober 2017 door Emrah Sütcü

De twee Duitse broers Jacob en Wilhelm Grimm waren er niet op uit kinderharten te veroveren. 

Ze deden onderzoek naar taal en folklore en verzamelden jarenlang mondeling overgeleverde sprookjes om het Duitse cultureel erfgoed te bewaren.

De eerste editie van hun verzameling sprookjes uit 1812 las niet lekker weg. Het taalgebruik was droog en academisch, en het boek had een lang voorwoord en talloze voetnoten.

Het werk werd slecht ontvangen in academische kringen, maar tot grote verbazing van de broers was het Duitse volk bijzonder enthousiast. Vooral kinderen waren dol op de verhalen.

De gebroeders Grimm hadden hier gemengde gevoelens over. 

Ze stonden in dubio: moesten ze nog wel streven naar academische erkenning, of was het een beter plan de sprookjes kindvriendelijker te maken, zodat ze munt konden slaan uit hun levenswerk?

Geldgebrek maakte de beslissing eenvoudiger, en de broers beseften gaandeweg dat hun sprookjes wel eens een uitweg uit de armoede konden zijn.

Toen ze in 1815 de tweede editie wilden uitgeven, vond Jacob dat ze het boek eerst moesten bewerken. Dat zou de verkoop stimuleren, want wie de eerste uitgave had, had dan ook een
reden om de tweede te kopen.

40 jaar lang bewerkten de broers de verhalen. In de loop van zeven uitgaven werden de sprookjes van de gebroeders Grimm verlevendigd, terwijl heikele thema’s als zwangerschap, geweld en incest eruit werden gehaald.

Verminking: Bloedbad in ASSEPOESTER

In de kindvriendelijke versie verliest een mooi, jong meisje uit een rijke familie haar ouders en wordt ze het sloofje van haar boze stiefmoeder en haar jaloerse stiefzussen. 

Op een dag worden alle jonge meisjes uitgenodigd voor een bal in het koninklijk paleis, en een goede fee brengt Assepoester een mooie jurk. 

Op het bal danst de prins de hele avond met haar, maar als ze het paleis verlaat, verliest ze haar muiltje. 

De prins verklaart dat hij zal trouwen met het meisje dat dit muiltje past. En zo wordt Assepoester zijn prinses.

In de originele versie moedigt de stiefmoeder haar dochters aan hun voeten met een mes te bewerken om ervoor te zorgen dat de schoen past. ‘Hak je teen eraf. Als je koningin bent, hoef je toch niet meer te lopen’, zegt ze tegen de oudste dochter. 

Die doet wat haar wordt gezegd, en haar zus offert haar hiel op. Hun bloederige stompjes verraden echter wie ze zijn. Dan ziet de prins de mooie Assepoester, en haar past het muiltje precies.

In de tweede uitgave uit 1819 laten de gebroeders Grimm de stiefzussen zwaar boeten omdat ze Assepoester zo wreed behandelden. 

Duiven vallen de twee vrouwen aan en pikken hun ogen uit. En zo worden ze voor ‘hun boosheid en valsheid levenslang met blindheid gestraft’.

Wil je een abonnement op Historia?

Hier vind je de beste aanbiedingen.

Stiekeme seks: RAPONSJE sliep met de prins

In de kindvriendelijke versie sluit een heks een jong meisje op in een toren. Wanneer ze haar opzoekt, klimt ze via het lange haar van de gevangene omhoog. 

Op een dag wordt een prins verliefd op de schone maagd in de toren, en hij gaat regelmatig bij haar op bezoek. 

Als de heks daarachter komt, wacht ze de prins op en duwt ze hem van de toren. Hij valt in een doornstruik en wordt blind. 

Gelukkig vindt Raponsje de prins, en haar tranen geven hem zijn zicht terug. In de latere uitgaven van het sprookje vraagt de prins Raponsje al bij zijn eerste bezoek ten huwelijk.

In de originele versie leven Raponsje en de prins lange tijd met elkaar in de toren en wordt het meisje zwanger. 

Als de heks haar gevangene op een dag bezoekt, komt de zwangerschap aan het licht doordat Raponsje uitbarst: ‘Hoe komt het toch dat mijn kleren zo strak zitten? Ze passen niet meer.’

De ouders laten hun kinderen in de steek om zelf meer eten te hebben.

© Bridgeman Images

Verwaarlozing: HANS EN GRIETJE door hun ouders verlaten

In de kindvriendelijke versie dwingt de boze stiefmoeder haar man om zijn kinderen Hans en Grietje achter te laten in het bos. 

De eerste keer vinden ze de weg terug, maar de tweede keer worden ze door een mensenetende heks gevangen. 

De kinderen zijn haar echter te slim af en komen weer veilig bij vader thuis.

In de originele versie worden Hans en Grietje door hun echte moeder achtergelaten. 

Het originele sprookje uit 1812 vertelt over het geheel genomen een veel genuanceerder verhaal over armoede en honger. 

Het centrale thema is dat een straatarme houthakker en zijn vrouw hun twee geliefde kinderen in de steek moeten laten, omdat ze anders ‘alle vier van honger sterven’. 

In de oorspronkelijke uitgave is de moeder veel wanhopiger en menselijker, terwijl de gebroeders Grimm haar in de vierde uitgave van 1840 vervangen door een stiefmoeder die tot op het bot verdorven is. 

Verkrachting: DOORNROOSJE wordt verkracht

In de kindvriendelijke versie geven de koning en de koningin een groot feest voor hun pasgeboren dochtertje. 

Maar een van de wijze feeën is niet uitgenodigd. Als wraak spreekt ze een vloek uit: het prinsesje zal zich, wanneer ze een jonge vrouw is, prikken aan een spinnewiel en sterven. 

Een van de andere feeën zwakt de vloek af tot een diepe slaap van 100 jaar. Zoals voorspeld prikt Doornroosje zich in haar vinger en valt ze, net als alle mensen en dieren in het kasteel, in slaap. 

Het slot raakt door een doornstruik overwoekerd. Na 100 jaar wekt een prins Doornroosje met een kus.

In de originele versie proberen talloze prinsen door de dichte doornstruik bij de prinses te komen, maar ‘de dorens hielden elkaar stevig vast alsof ze handen hadden en de jongemannen bleven erin hangen, konden niet meer loskomen en stierven een jammerlijke dood’.

Deze relatief milde sterfscène uit de Grimm-editie van 1857 is echter niets vergeleken bij een nog oudere versie. 

De gebroeders Grimm lieten zich inspireren door de Italiaanse dichter Giambattista Basile, die in de jaren 1630 twee boeken met sprookjes uitgaf. 

In Basiles verhaal prikt het meisje zich aan een vlassplinter en valt als een blok in slaap. De schone slaapster wordt gevonden door een koning, die haar verkracht en meeneemt. 

Het meisje wordt zwanger en baart een tweeling. Als een van de baby’s de vinger van Doornroosje voor een tepel aanziet en de splinter eruit zuigt, ontwaakt ze.

De vrouw van de koning ontdekt dat haar echtgenoot haar ontrouw is geweest en beveelt haar hofkok om de tweeling te vermoorden, te bereiden en te serveren aan de koning. 

Op de binnenplaats laat ze een vuur aansteken om Doornroosje te verbranden. De koning komt echter tussenbeide en werpt de koningin in het vuur. 

De trouweloze verkrachter en zijn slachtoffer leven nog lang en gelukkig.

De baby van Doornroosje ziet haar moeders vinger aan voor een tepel en zuigt de splinter eruit, waarna Doornroosje ontwaakt.

© Bridgeman & Shutterstock

Verraad: KIKKERKONING is te vies om te kussen

In de kindvriendelijke versie laat de prinses een kikker drie nachten in haar bed slapen, uit dankbaarheid dat hij haar gouden bal uit een diepe bron heeft gevist. 

De derde ochtend wordt ze wakker naast een knappe prins – het blijkt dat de kikker een betoverde koningszoon was. En zo leven de twee jonge mensen nog lang en gelukkig.

In nieuwere, meer geromantiseerde versies, zoals The Princess and The Frog van Walt Disney Animation Studios uit 2009, wordt de koude kikker door een kus veranderd in een knappe prins.

In de originele versie vraagt de kikker de prinses ook of hij als dank voor het vinden van haar gouden bal bij haar tussen de lakens mag slapen. 

Maar ze gruwt zo van het koude beest dat ze hem boos tegen de muur smijt en zegt: ‘Zo, nu zal je wel stil zijn, akelige kikker.’ 

Maar als de kikvors op de grond valt, verandert hij in een knappe prins. Hij neemt de prinses haar botte gedrag niet kwalijk, maar trouwt met haar. En ze leefden nog lang en gelukkig ...

Jaloerse moeder: SNEEUWWITJE heeft kannibalistische moeder

In de kindvriendelijke versie sterft de koningin bij Sneeuwwitjes geboorte, waarna de koning hertrouwt. 

De nieuwe koningin wordt stikjaloers als Sneeuwwitje uitgroeit tot een mooie jonge vrouw, en beveelt een jager haar stiefdochter te vermoorden. 

Maar de jager spaart Sneeuwwitje, waarna zeven dwergen haar onder hun hoede nemen. Als de koningin ontdekt dat de prinses nog leeft, geeft ze het meisje een giftige appel. 

De ontroostbare dwergen leggen de prinses in een glazen kist. Een prins die langs de kist komt, wordt op slag verliefd op Sneeuwwitje. Hij kust haar en de betovering wordt verbroken.

In de originele versie wil de echte moeder Sneeuwwitje doden omdat haar toverspiegel
zegt dat niet zij, maar Sneeuwwitje de mooiste van het land is. 

De moeder dwingt een jager haar dochter te doden en ‘als bewijs haar longen en haar lever [...] mee te nemen’. Die wil ze opeten.De boze moeder krijgt een passende straf. Op Sneeuwwitjes bruiloft staan er gloeiende ijzeren muilen voor haar klaar. 

‘Toen moest ze in die roodgloeiende schoenen stappen en net zo lang dansen tot ze dood op de grond viel.’

In oude, mondeling overgeleverde versies verwerkt de wolf oma tot worst.

© Bridgeman & Shutterstock

Kannibalisme: ROODKAPJE at grootmoeder op

In de kindvriendelijke versie komt Roodkapje op weg naar grootmoeder een wolf tegen in het bos. 

Als het roofdier hoort wat ze gaat doen, rent hij snel naar oma’s huis, eet haar op en verkleedt zich als de oude vrouw. 

Ook de nietsvermoedende Roodkapje wordt opgegeten door de wolf, die daarna een dutje doet. Maar een jager doodt de wolf en snijdt oma en Roodkapje levend uit zijn buik.

In de originele versie gaat het sprookje verder: er komt een tweede wolf, die Roodkapje ‘aansprak en haar van het pad af wilde brengen’. 

Maar Roodkapje heeft haar lesje geleerd en rent snel naar het huis van grootmoeder. De wolf gaat haar achterna en klimt op het dak van het huis. 

Maar oma verzint een list: ze vult een trog met water waarin worst is gekookt. De hongerige wolf valt van het dak en verdrinkt in de trog.

Deze eerste versie van de gebroeders Grimm is veel minder bloederig en seksueel getint dan andere versies uit die tijd. 

De Franse schrijver Charles Perrault geeft het verhaal een seksuele ondertoon. De wolf haalt Roodkapje over om haar kleren uit te doen en bij hem in bed te kruipen.

Nog oudere, mondeling overgeleverde versies zijn veel gruwelijker: daarin maakt de wolf worst van grootmoeder en dwingt hij Roodkapje deze op te eten. 

Ze drinkt er ‘wijn’ bij van grootmoeders bloed.

Lees ook

Maria Tatar: The Hard Facts of the Grimm’s Fairy Tales, Princeton University Press, 2008.

Bekijk ook ...