Historische gids: Florence van de Medici

Historia neemt je mee op een reis naar het Florence van de Medici. Volg de reis via Google Earth of print de gids uit en neem hem mee.

10 oktober 2011 door Sebastian Relster

Historici weten niet of de leden van de Medici-familie oorspronkelijk geneesheren waren, zoals hun geslachtsnaam doet vermoeden. En of de zes ‘rondjes’ in het wapenschild van de familie pillen symboliseren. Wat ze wel hebben geconstateerd is dat het wapenschild van de familie vaker op de muren van Florence staat afgebeeld dan het wapen van de stad. Een indicatie dat de Medici in Florence niet onbelangrijk waren.

De eerste van de Medici die een plaats in de geschiedenis veroverde, was Giovanni di Bicci de’ Medici, de grondlegger van het bankiershuis van de familie. Zijn zoon Cosimo breidde het bedrijf uit en kreeg invloed in Florence, onder meer door gulle giften aan de kerk en aan kunstenaars als Donatello en Brunelleschi. Cosimo besefte heel goed dat de machtige adellijke families van de stad die ‘omhooggevallen valsaards’ zouden bestrijden en dat hij zich het best gedeisd kon houden. Maar als een van de rijkste en machtigste particulieren uit die tijd moest hij zich kandidaat stellen voor de politieke functies van Florence, waardoor de familie in een levensgevaarlijk machtsspel terechtkwam. Een spel dat Cosimo’s kleinzoon Lorenzo bijna het leven kostte bij een aanslag. Maar hij overleefde en verwierf de bijnaam ‘De Schitterende’ door zijn royale steun aan kunstenaars als Da Vinci, Michelangelo en Botticelli.

Samen stonden Cosimo en Lorenzo aan de wieg van de renaissance. Zonder hen en de hang van hun nageslacht naar macht en rijkdom, wereldkunst en grote paleizen was Florence nooit zo groot geworden.

Begin de reis hier:


1. Godfather in kloostercel

De San Marco was een van de vele kerken waarvan de Medici de renovatie bekostigden.

Kloosterkerk San Marco

Adres: Piazza San Marco 1
Diep in de kloosterkerk San Marco kunnen bezoekers tegenwoordig een wit geschuurde kloostercel bezichtigen. Bijna 600 jaar geleden verbleef Cosimo de Oude, het schatrijke hoofd van de Medici-familie en godfather van Florence, van tijd tot tijd in de nederige cel. Cosimo had sterke bondgenoten nodig in de machtsstrijd om Florence. Hij had de renovatie van de vervallen San Marco betaald om in een goed blaadje te komen bij de grootste machtsfactor van die tijd, de kerk. Maar hij drukte zijn eigen stempel op het project. Naast zijn eigen meditatieruimte voorzag Cosimo de kerk van een bibliotheek met, geheel in de geest van de renaissance, een ereplaats voor de grote denkers uit de oudheid. Cosimo maakte de bibliotheek bovendien toegankelijk voor het publiek – een unicum in Europa.

San Marco was ook het uitgangspunt voor grote religieuze processies, bekostigd door de Medici.

Door naar Palazzo Medici Riccardi 200 meter

2. De Medici in beeld

Cosimo en zijn zoon Piero zijn te zien op de goed geconserveerde fresco in de kapel.

Palazzo Medici Riccardi

Adres: Via Camillo Cavour 1

De geschiedenis vertelt dat Cosimo de Oude het eerste concept van het eerste paleis van de familie in Florence afwees. Te opzichtig, vond de bescheiden bankier.

In plaats daarvan kreeg de architect Michelozzo in 1444 de opdracht de Medici onderdak te bieden.

Het gebouw staat er nog steeds, en in de privékapel kunnen bezoekers een glimp van de vroegere bewoners opvangen. Op de fresco's staan de Medici namelijk vaak afgebeeld in het gevolg van de drie wijzen op hun tocht naar Bethlehem.

Het eerste paleis van de Medici was een onopvallend grijsbruin gebouw.

3. Lijken in de kast

Onderzoekers zijn in de crypte onder de San Lorenzo-kerk op zoek naar het antwoord op de raadsels van de Medici.

Kloosterkerk San Lorenzo

Adres: Piazza San Lorenzo

De graven worden niet met rust gelaten in de donkere crypte onder de San Lorenzo­kerk. Hier liggen ruim 50 Medici begraven, en Italiaanse onderzoekers zijn bezig hun geheimen te ontsluieren.

De vondst van een hoge concentratie arsenicum in de baard van groothertog Francesco I duidt erop dat hij het slachtoffer was van de ambities van zijn broer, Ferdinando I. Andere analyses kunnen misschien meer licht werpen op mogelijke ontrouw in de geschiedenis van het geslacht.

4. Moord in de domkerk

Lorenzo ontkwam aan de plegers van de aanslag, maar zijn broer stierf aan 19 messteken.

Domkerk van Florence

Adres: Piazza del Duomo 17

Het onbetwiste centrum van Florence is de ‘Duomo’, de enorme domkerk. Dit is een van de weinige markante Florentijnse gebouwen die de Medici niet hebben bekostigd. Toch heeft de kerk een beslissende rol gespeeld in de familiegeschiedenis. Hier werden Lorenzo de Schitterende en zijn broer Giuliano namelijk tijdens de paasmis op 26 april 1478 aangevallen door huurmoordenaars in dienst van de machtige families Pazzi en Salviati.

De aanvoerder van de familie Pazzi zat achter de aanslag.

Lorenzo wist lichtgewond naar de sacristie te vluchten, maar zijn broer stierf aan 19 diepe steekwonden. Historici weten niet hoe de samenzwering precies in elkaar zat, maar de Pazzi en Salviati hadden in elk geval de zegen van de paus. Deze zou hebben gezegd: ‘Ik steun de aanslag zolang er niemand wordt gedood’.

De dagen daarop bevond Florence zich in een noodtoestand. Door de straten weerklonken de voetstappen van Medici-soldaten en het geschreeuw van degenen die werden opgepakt en naar de martelkamers werden gestuurd. De klopjacht op de moordenaars verliep snel en effectief, en kort daarna was de glorietijd van de familie Pazzi in Florence voorbij. De eens zo machtige tegenstander van de Medici was gebroken en de familie had de stad sterker in haar greep dan ooit.

5. Vijanden opgehangen uit het raam

Eerst raadhuis, daarna gevangenis – en nu is Palazzo Bargello een rijksmuseum.

Palazzo Bargello

Adres: Via del Proconsolo 4

Na de mislukte aanslag maakte moordlust zich meester van de stad. De medeschuldigen werden opgespoord en overgebracht naar het toenmalige stadhuis, dat we nu kennen als het Palazzo del Bargello. Hier werden ze zonder pardon opgehangen uit de ramen van het gebouw.

Leonardo da Vinci vereeuwigde het macabere einde van een van de Pazzi-samenzweerders.

In de 16e eeuw verhuisde de Florentijnse stadsraad – Signoria – en werd het gebouw het hoofdkwartier van de stadswacht met bijbehorende cellen, martelkamers en openbare executieplaats.

Het gebouw draagt nog steeds de naam van het hoofd van de politie, ‘Il Bargello’, maar gevangenen zijn er al lang niet meer en het gebouw is nu een nationaal museum met vele Florentijnse kunstschatten.

6. Monnik verdreef Medici uit de stad

Palazzo Vecchio is vandaag de dag het gemeentehuis van Florence.

Palazzo Vecchio

Adres: Piazza della Signoria

Op 8 mei 1498 zat de Dominicaner monnik Girolamo Savonarola in de toren van Palazzo Vecchio gevangen. Na uren marteling, waarbij alleen zijn schrijfarm was gespaard, had de
monnik de bekentenis ondertekend: hij was een ketter die de burgers van Florence met valse profetieën had verleid tot een goddeloze leer.

Savonarola was in de jaren voor zijn arrestatie in opstand gekomen tegen de losbandigheid en de steun aan ‘decadente’ kunsten van Lorenzo I. En toen Lorenzo stierf, werd zijn zoon Piero II het nieuwe doelwit. Piero en zijn gezin werden verdreven en Savonarola nam met hulp van de Franse koning Karel VIII in 1494 de controle over de stad over.

Florence werd nu geregeerd volgens strenge morele principes. Schilderijen, speelkaarten, boeken en luxegoederen werden geconfisqueerd en verbrand. Maar na een paar jaar kregen de Florentijnse burgers – en de paus – er genoeg van.

Op 23 mei werden de monnik en twee ordebroeders opgehangen en hun lichamen op het plein voor het stadhuis verbrand.

Savonarola werkte de Medici weg en introduceerde 'Gods bestuur' in Florence. De burgers werden zijn kuise bewind echter al snel zat, en hij eindigde op de brandstapel voor Palazzo Vecchio.

7. Oude kantoren huisvesten wereldkunst

De kunstcollectie van de Medici in de Uffizi was al in 1765 toegankelijk voor het publiek.

Uffizi

Adres: Galleria degli Uffizi

In 1527 werden de Medici opnieuw verdreven uit Florence en werd de stad een republiek. Maar de familie had machtige connecties, en in 1537 stelde de rooms-katholieke keizer Cosimo I de’ Medici aan als heerser over Florence.

Cosimo was van een verarmde tak van de Medici-familie. Zijn vader was een onverschrokken huursoldaat, en die afkomst verloochende zich niet. Cosimo trad met harde hand op tegen iedereen die zich tegen zijn aanspraak op de macht verzette. En hij versloeg de aartsvijanden uit de stadstaat Siena zo verpletterend dat hij zich in 1569 groothertog van Toscane kon noemen.

Als groothertog had Cosimo I behoefte aan een administratief centrum. Hij vroeg daarom de architect Vasari om het enorme, hoefijzervormige complex te bouwen dat Uffizi heet, ‘kantoren’.

Vasari ontwierp het gebouw zo dat er ruimte was voor een deel van de kunstschatten van de Medici. Die zijn er nu nog steeds te bewonderen. De Uffizi huisvesten een van de beroemdste collecties van Italiaanse en Europese schilderkunst ter wereld.

8. Cosimo wandelde hoog en droog

Cosimo I bouwde er een verdieping bij en verdreef de stinkende slagers van de Ponte Vecchio, de oude brug.

Ponte Vecchio

Adres: Ponte Vecchio

Ponte Vecchio betekent ‘oude brug’, en deze brug over de rivier de Arno uit 1345 is dan ook een van de oudste – en beroemdste – bouwwerken van Florence.

Oorspronkelijk verkochten slagers hun waren op de brug, maar de doordringende stank van rottend vlees, gestold bloed en gelooide huiden werd Cosimo I te veel. In 1565 verbood hij de slagerijen en mochten alleen goudsmeden de brug nog betrekken. Dat geldt nu nog.

Tegelijkertijd vroeg Cosimo zijn architect Vasari om een lange passage te maken waardoor de Medici ongezien van hun paleis aan de zuidkant van de rivier naar het Palazzo Vecchio konden lopen. De geheime passage vormt een extra verdieping boven de winkels van de Ponte Vecchio. Hoewel Cosimo de machtige hertog van Toscane was, kende Florence nog steeds het particulier eigendomsrecht. Dus toen de eigenaars van de zuidtoren van de brug deze weigerden te slopen, moest de passage om de toren heen worden gebouwd.

De geheime gang van de Medici moest om een toren worden gebouwd.

9. De laatste Medici

In het grandioze paleis van Cosimo I is nu een gigantisch museum ondergebracht.

Palazzo Pitti

Adres: Via Piazza de’ Pitti 1

In 1737 overleed de laatste man van de familie Medici, volgens de kronieken moddervet, blind door overmatig alcoholgebruik, verward – en bovendien kinderloos. Gian Gastone was de laatste Medici-heerser die in het enorme Palazzo Pitti woonde dat sinds Cosimo I onderdak bood aan de familie.

De Medici waren hun politieke invloed sinds hun tweede glorietijd aan het einde van de 16e eeuw geleidelijk kwijtgeraakt. En met de dood van Gian Gastone kwam er definitief een einde aan de dominantie van het geslacht in Florence. Het vorstenhuis Lotharingen nam het groothertogdom en het Palazzo Pitti over.

Eerder had Gians zus Anna Maria Luisa de’ Medici alle kunstschatten van de Medici nagelaten aan Florence op voorwaarde dat ze de stad niet zouden verlaten. Dankzij haar gift kunnen we de rijkdom van de Medici nu nog bewonderen, onder andere in het Palazzo Pitti, dat nu het grootste kunstmuseum van Florence is.

Maria Luisa de' Medici schonk in 1737 alle rijkdommen van de Medici aan de stad Florence.

Bekijk ook ...